Maison Martin Mystère

De H&M-collectie van het geheimzinnige Maison Martin Margiela is een ode aan de klassiekers van het modehuis.

Onder de modejournalisten die zich hebben verzameld in het penthouse van het Mondrian Soho Hotel in New York heerst een opgewonden stemming. Ze zijn gekomen om te kijken naar de collectie die Maison Martin Margiela maakte in samenwerking met H&M. Maar vooral hopen ze dat ze iets meer te weten komen over het huis zelf.

Er is geen modehuis dat met zoveel mysterie is omgeven als Maison Martin Margiela. Oprichter Martin Margiela gaf nooit interviews, en maar weinig mensen weten hoe hij eruit ziet. Sinds hij in 2009 het bedrijf verliet, is geheel onduidelijk wie de leiding heeft over de collecties. Het ontwerpteam opereert volledig anoniem.

Drie medewekers in witte stofjassen, de standaarduitrusting voor Margiela-medewerkers, zijn aangewezen om vragen van de pers te beantwoorden. Maar over het reilen en zeilen in de ontwerpstudio kunnen, of willen, ze weinig kwijt. Een van hen, een kleine, jonge man van het New Yorkse perskantoor („je mag mijn naam niet opschrijven”), beweert dat er geen nieuwe hoofdontwerper is aangesteld sinds het vertrek van Margiela. Even later vertelt de pr-man van het hoofdkantoor in Parijs dat er tegenwoordig een vrouw („wier naam ik niet ga noemen”) aan het roer staat die jarenlang met Margiela zelf heeft samengewerkt. „Alleen bij zijn twee eerste collecties was ze nog niet betrokken.”

Is het niet vreemd dat een merk dat altijd zo aan z’n obscuriteit hechtte, deze commerciële samenwerking aangaat? Nee, zeggen de medewerkers, want samenwerken met H&M is „een amazing opportunity”.

En is het voor trouwe fans niet vervelend dat de collectie geheel uit remakes van bestaande ontwerpen bestaat? Straks lopen tienermeisjes rond in dezelfde outfits als zij. Nee, zeggen de medewerkers, ook voor trouwe fans is deze samenwerking „een amazing opportunity”. „Nu kunnen ze toch het jasje kopen dat ze in 1997 hebben laten schieten.”

Tegenwoordig is het doodgewoon om kleren te kopen met onafgewerkte zomen en aan de buitenkant geplaatste naden, en doen veel merken er alles aan om nieuwe kleren er ingedragen uit te laten zien. Dat dat zo is, hebben we grotendeels te danken aan de Belg Martin Margiela (1957). Deels borduurde hij voort op de stijl van de Japanse labels Yohji Yamamoto en Comme des Garçons, die begin jaren tachtig al bezig waren met ‘armoedige’ stoffen en onafgewerkte zomen. Maar hij voegde er iets nieuws aan toe: deconstructie: hij ‘ontleedde' kledingstukken en bracht de binnenkant naar buiten, inclusief de voering.

Het is lang niet zijn enige bijdrage geweest aan de mode. Lang voor re- en upcycling modewoorden waren, maakte Margiela nieuwe stukken van tweedehands kleding. In zijn debuutcollectie, voor voorjaar 1989, liet hij een strak jasje met zeer smalle schouders zien: een breuk met de breedgeschouderde mode van de jaren tachtig en, zou je kunnen zeggen, een eerste stap naar het smalle silhouet van de jaren negentig. De op de Japanse tabi-sokken geïnspireerde schoenen (met losse grote teen) uit dezelfde collectie zijn een klassieker geworden.

Margiela’s werkwijze had veel raakvlakken met de beeldende kunst. Door kleren te maken van materialen en voorwerpen die daarvoor niet bedoeld waren (dekbedden, autobekleding, balpennen, plastic zakken, de bekleding van paspoppen, riemen, sokken), trompe-l’oeils te gebruiken (simpele, witte tricot jurken met levensgrote prints van uitbundige feestjurken erop) en te spelen met proporties (sterk uitvergrote ‘poppenkleren’, een vrouwencollectie in de fictieve mannenmaat 78) leverde hij commentaar op de regels van de mode.

Ook de manier waarop Margiela zijn mode presenteerde was een duidelijke uitspraak: goede mode heeft geen glamour nodig. Zijn shows werden gehouden in bars, lege supermarkten en verlaten fabrieken, en hij gebruikte ‘gewone’ vrouwen van alle leeftijden, in plaats van bekende modellen. Zijn winkels waren helemaal wit geschilderd en zijn website zag – en ziet er nog steeds – uit als een site onder constructie.

De eerste jaren liet Margiela zich nog interviewen en fotograferen, maar midden jaren negentig, toen de modewereld in de ban raakte van de celebritycultuur, trok hij zich terug. Interviews werden vanaf dat moment uitsluitend schriftelijk en namens het hele huis – in de wij-vorm – gegeven. Bij shows liet hij zich niet meer zien.

Op de labels in de kleren stond niet de naam van het modehuis, maar enkel de maat en het nummer van de collectie: 1 stond bijvoorbeeld voor de catwalkcollectie voor vrouwen, de mannenlijn had nummer 10. Hoewel de vier witte steekjes waarmee de labels in de kleren waren vastgezet een logo op zich werden. Hoe gecompliceerd de kleren ook leken, ze waren met hun een stoere, tijdloze en intelligente elegantie meestal buitengewoon draagbaar, en ze waren erg mooi en zorgvuldig gemaakt. Iets dat ook Hermès opviel. Het chique Franse huis haalde Margiela in 1998 binnen als hoofdontwerper van de vrouwenlijn. In 2003 werd hij opgevolgd Jean Paul Gaultier, bij wie hij ooit zijn internationale carrière begon (tussen 1984 en 1987 was Margiela Gaultiers assistent). Het horloge met de lange, dubbel om de pols geslagen band, dat zoveel merken nu in de collectie hebben, is een ontwerp van Margiela voor Hermès.

Het naamloze label was een doorn in het oog van Renzo Rosso, de Diesel-oprichter die in 2002 een meerderheidsaandeel in het huis kocht. In 2008 kondigde Diesels moederbedrijf Only the Brave aan dat in elk geval in de pakken de naam van het huis zou komen te staan. De commerciëlere koers die Renzo wilde inzetten, zou een van de redenen zijn waarom Margiela weg wilde bij zijn eigen huis, dat hij dankzij Rosso wel flink had kunnen uitbreiden.

In 2008, toen het twintigjarig bestaan van het huis werd gevierd met een tentoonstelling in Antwerpen, was in kleine kring al bekend dat Martin Margiela zocht naar een opvolger. Raf Simons, toen nog verbonden aan Jil Sander, werd gevraagd, maar de gesprekken leidden tot niets. Rosso liet weten dat Margiela zich al een tijdje uitsluitend bezig hield met „speciale projecten”. De succesvolle collectie van voorjaar 2007, die de brede schouder weer terugbracht in het modebeeld, kwam al voor een groot deel uit de koker van assistent Goran Pejkoski, een in Utrecht opgeleide Macedonische ontwerper.

Wanneer Margiela precies is opgestapt is niet duidelijk. Het door hemzelf opgetrokken rookgordijn kwam het modehuis nu goed van pas. Pas eind 2009, maanden na de zeer teleurstellende show van de vrouwencollectie voor voorjaar 2010 , werd toegegeven dat hij weg was. Pejkoski verliet het huis in het voorjaar van 2009 .

Het team is blijven doorwerken in de geest van de oprichter: gilets van blikjesringen en souvenirapplicaties, jurken die eruitzien alsof ze omhoog zijn geschoven, broeken met aan de voorkant een stijve, omhoog staande tailleband, jassen waarvan de mouwen in de zakken zijn vastgezet, zodat ze eigenlijk capes zijn. Soms zijn de e collecties geslaagd, zoals die voor dit najaar, waar laatstgenoemde jassen uit komen. Maar ook dan blijven het variaties op bestaande thema’s. Nooit meer heb je het gevoel dat je naar iets kijkt dat werkelijk nieuw of authentiek is.

Wat Margiela nu zelf doet is, uiteraard, een raadsel.

In een compleet gestript, negen verdiepingen tellend New Yorks pand dat al zestig jaar leegstaat, kijkt een deel van de ingevlogen modepers de avond na de interviews naar dansers die gehuld in de H&M-collectie een choreografie van Anne Teresa de Keersmaeker uitvoeren.

Maar een minstens zo groot deel van de genodigden staat in de rij voor de winkel op de bovenste verdieping, waar de collectie drie weken voor de officiële lancering al te koop is. De rij beslaat twee complete verdiepingen en het duurt zo’n twee uur voor je de winkel in mag. Halverwege de avond zijn een oversized zwarte broek, het smal geschouderde colbertje, een huidkleurige body met een behaatje eroverheen en hoge, bruine laarzen met een transparante sleehakhak – allemaal ontwerpen van voor 2009 – al helemaal uitverkocht.

Martin Margiela wordt duidelijk nog gemist.

Vanaf 15 november in geselecteerde winkels van H&M en via hm.com