Kind lijdt vooral aan drukke wereld

Kinderen te druk, of geobstipeerd? De wéreld is druk, zegt psycholoog Pont. En we eten te snel. Altijd wat te doen, altijd haast – dat is niet gezond. Maak tijd voor verveling.

Nederland,Amsterdam,2-05-2007,twee jongetjes zijn in slaap gevallen op achterbank van auto.Foto Leo van der Noort/Hollandse Hoogte. Leo van der Noort/Hollandse Ho>

Een gezegend kind, zegt ontwikkelingspsycholoog Steven Pont, is een kind zonder aanleg voor adhd (hyperactiviteit), allergie (voor poezen, pollen, stof of noten) of voor obstipatie. Want voor al deze ziektes en syndromen geldt: als je er geen aanleg voor hebt, krijg je ze niet, hoe lastig de omstandigheden ook zijn. Heb je die aanleg wel, dan krijg je er last van als de omstandigheden niet goed zijn.

Hij reageert op de cijfers die deze krant vrijdag publiceerde over de toename van het medicijngebruik door kinderen. Een greep: 810.000 keer ging er vorig jaar een recept over de toonbank voor hormoonzalfjes en -sprays voor een kind onder de achttien – 20 procent meer dan in 2005. Die middelen gebruiken kinderen om allergische reacties te onderdrukken. Twee keer zo veel kinderen als tien jaar geleden kregen vorig jaar een adrenalinespuit mee van de apotheek omdat ze een allergie voor noten hebben die fataal kan zijn: 10.000 kinderen in totaal. Ruim 400.000 keer werd een laxeermiddel voorgeschreven voor kinderen, 30 procent meer dan in 2005. Het aantal kinderrecepten voor methylfenidaat (Ritalin) verdubbelde ruim, tot 108.000 in 2011. Ritalin is een amfetamine dat tijdelijk de rust en concentratie in het hoofd vergroot. Kinderen met adhd kunnen zich maar heel kort concentreren en gaan voortdurend op zoek naar prikkels en spanning.

Wat is er dan mis in het leven van kinderen in dit welvarende land? Pont: „Je zou kunnen zeggen dat de westerse wereld adhd heeft. Drukke schema’s, veel prikkels, altijd geluid, vermaak, verplaatsingen. Niet één juf voor de klas, zoals vroeger, maar twee. Kinderen die zelf aanleg hebben voor adhd, gaan erin mee. Ze kunnen zich niet voor al die prikkels afsluiten.

„Ik zou tegen alle ouders van adhd’ers zeggen: pas eerst het drukke schema thuis aan. Bouw regelmaat in het leven in, eet op vaste tijden, laat je kind elke dag lang buitenspelen. Pas je aan, zodat het kind zich niet hoeft aan te passen aan jou. En als dat allemaal niet werkt, dán kun je in laatste instantie een medicijn als Ritalin geven.”

Het is goed mogelijk dat er ook te veel adhd-diagnoses worden gesteld, zegt Pont. Ouders willen vaak een diagnose omdat ze dan hulp krijgen, en geld voor hulp. Meestal hebben ze dat echt nodig, zegt Pont. „Maar er zijn ook gezonde kinderen die een lastige of drukke fase hebben. Dat hoort bij een normale ontwikkeling. Een kind dat een tijdlang druk is, heeft niet meteen adhd.”

Verveling, óók zoiets. „Vroeger ging ik huiswerk maken omdat ik me verveelde. Dat is nu ondenkbaar. De meeste kinderen vervelen zich nooit. Er is altijd iets binnen handbereik: de televisie, computerspel, een uitje. Verveling en niksdoen zijn helemaal niet verkeerd! Kinderen die om drie uur uit de basisschool komen en naar de naschoolse opvang gaan, zijn moe. De leidsters van de opvang beginnen dan net aan hun werkdag – zij zijn fris. Die zeggen: leuk jongens, we gaan een toneelstuk instuderen. Maar de meeste kinderen willen alleen maar in een hoek hangen met de duim in de mond of de Donald Duck.

„Stel je voor dat je na een lange werkdag thuiskomt en dat je man of vrouw zegt: en we gaan nu een toneelstuk instuderen, dat is leuk!”

Voor de toename van poepproblemen (100.000 kinderen in 2011) geldt iets dergelijks, vindt Pont. „Veel kinderen eten snel, ongezond en bewegen te weinig. Dat geeft obstipatie.” Die wordt erger, zeggen kinderartsen, naarmate die langer duurt. Als poepen pijn doet, houdt het kind alles op en dan doet het nóg meer pijn. Vandaar de laxeermiddelen.

Ook de toename van allergische kinderen, schrijft Pont toe aan lifestyle. „Het immuunsysteem van kleine kinderen heeft te weinig te doen. Huizen zijn schoon, het kind wordt goed gewassen. Ik vind dat kinderen de handen níét moeten wassen na het buitenspelen – laat ze in aanraking komen met troep, daar worden ze sterk van.”

Biopsycholoog Martine Delfos denkt ook dat gedrag een rol speelt bij de toename van allergieën, zij het op een andere manier. „Niet alles wat allergie genoemd wordt, is dat ook.” Wat voedselallergie wordt genoemd is volgens Delfos vaak niet meer dan een onrijp immuunsysteem, waar kinderen overheen kunnen groeien. „Echte allergie gaat niet zomaar over nadat die zich heeft geopenbaard.”

Stress heeft invloed op ons immuunsysteem, betoogt Delfos. „De voortdurende eisen die we aan onze kinderen stellen, kunnen ervoor zorgen dat hun immuunsysteem overuren gaat draaien.”

Een overactief immuunsysteem kan lichamelijke klachten veroorzaken, zegt Delfos. Volgens haar „stresseren” we onze kinderen te veel. „We stellen voortdurend eisen aan ze, dwingen ze dingen te leren waar ze nog niet rijp voor zijn. Ze moeten naar de crèche, presteren op school en de naschoolse opvang. Kinderen raken uit balans en hun lichaam reageert.”

De meest voorkomende uitingen van stress bij jongens aan het einde van de basisschool zijn gedragsproblemen. Bij meisjes komt vooral veel buikpijn voor. En Delfos ziet zelfs ME bij kinderen aan het einde van de basisschool: ze zijn chronisch vermoeid.