In het Kaiserbahnhof

A.R. Salem-Matthias Bluebaum, WK Junioren 2012. Zwart begint en wint.

Zouden de liefhebbers van het kwartetspel net zo’n dedain voor kwartetmetaforen hebben als wij voor schaakmetaforen? Ik vroeg het me af toen ik op verschillende plaatsen las dat de onheilstichters die ons regeren tijdens hun kabinetsformatie gekwartet hadden.

Misschien vinden de kwartetters het wel leuk dat ze ook eens aan de beurt komen. Eerlijk gezegd, als er alleen nog geschreven zou worden over het politieke damspel, het politieke kwartetspel of het politieke Bubble Game 3-spel, zou ik de schaakmetaforen gaan missen, hoe onnozel ze vaak ook zijn.

En bovendien, je kunt er nog wel eens om lachen. Mijn collega Gert Ligterink van de Volkskrant schreef een paar maanden geleden op de site van Tata Steel dat hij er een van een voetbalverslaggever in een zwart notitieboekje had bewaard: „Trainer Koeman is verworden tot de snelschaker die kriskras schuift over het bord, hoewel hij vrijwel alleen zwarte stukken in handen heeft.” Vooral dat ‘vrijwel’ is prachtig.

Als kokette nufjes speuren kritische schakers naar verkeerd gekleurde hoekvelden in advertenties en naar onzinnige zettenreeksen in films. Zouden we dan willen dat alles schaaktechnisch correct was? Vast niet.

Toen ik laatst wat opzocht over het Evansgambiet, kwam ik iets tegen uit de Amerikaanse televisieserie The West Wing. De Amerikaanse president Bartlet speelt tegen zijn spindoctor Ziegler, die wit heeft en begint met 1. e4. „Je speelt Evansgambiet”, zegt de scherpzinnige president. Ziegler zegt dat hij geen Evansgambiet kent, maar verdraaid, de president had alweer gelijk, want even later komt inderdaad het Evansgambiet op het bord.

Het ging me om de partij met het Evansgambiet die hieronder staat, in oktober gespeeld in een rapidtoernooi dat plaatsvond in het Kaiserbahnhof in Potsdam. Dat is een prachtig station, cultureel erfgoed van de Unesco, met een rijke, hoewel deels zwarte historie.

Het werd gebouwd als privéstation voor keizer Wilhelm II. Hoge gasten als de Amerikaanse president Theodore Roosevelt en tsaar Nikolaas II stapten er uit de trein. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het station er voor de Luftwaffe en voor de trein van Hermann Göring. Nu is er een opleidingscentrum voor leidinggevenden van de Deutsche Bahn.

Er staan historische treinwagons waarvan er een moet herinneren aan de reis van Lenin, die in 1917 door de Duitse regering op de trein naar Petrograd (Sint-Petersburg) werd gezet om daar de Russische revolutie te maken, iets waar de Duitsers, en zij niet alleen, later spijt van kregen.

Op deze historische grond speelden negen landenteams die elk bestonden uit een ‘legende’, drie jeugdspelers en vier spoorwegbeambten. Anatoli Karpov voerde het Russische team naar de overwinning, Engeland onder leiding van Nigel Short werd tweede, en het door Jan Timman aangevoerde Nederlandse team werd derde. Ik vraag me overigens af of die oudere schakers het prettig vinden om overal als legende neergezet te worden, alsof ze uit een eeuwenoud graf zijn opgestaan.

Oliver Kurmann (Zwitserland)-Anatoli Karpov, Potsdam 2012

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. b4 Het is mooi om te zien dat het gambiet van kapitein Evans na bijna tweehonderd jaar nog leeft en iemand als Karpov in groot gevaar kan brengen. 4...Lxb4 5. c3 La5 6. d4 exd4 Karpov laat zich niet makkelijk intimideren. Wat hij speelt is niet slecht, maar veiliger is 6...d6. 7. Db3 Df6 8. 0-0 Lb6 9. e5 Dg6 10. cxd4 Pxd4 Riskant materialisme. In Short - Piket, Zürich 2001, werd met succes 10...Pa5 gespeeld. 11. Pxd4 Lxd4 12. Pc3 Terug naar de negentiende eeuw. De laatste keer dat deze stelling op hoog niveau op het bord kwam was in Bird-Tsjigorin, Hastings 1895. 12...b6 13. Ld5 Hier was het offer 13. Pb5 al een gevaarlijke aanslag op zwarts stelling. 13...c6 14. Lf3 De6 Een achteloze zet. Karpov heeft wits antwoord ongetwijfeld onderschat. 15. Pd5 cxd5 16. Lxd5 Dxe5 16....Df5 17. La3 was ook hachelijk voor zwart, maar nu had het nog erger voor Karpov kunnen worden.

17. Tb1 Wit mist zijn kans. Na 17. Lb2, met de bedoeling 17...Lxb2 18. Tae1, zou wit gewonnen staan, hoewel het niet zeker is dat hij de buit tegen Karpov ook echt binnen zou halen. Zwarts beste kans na 17. Lb2 was waarschijnlijk het dame-offer 17...Pe7 18. Tae1 Df6 19. Lxd4 Dxd4 20. Te4 Dxe4 21. Lxe4 Pc6. Mijn computer geeft daarna de mooie variant 22. Dd3 Lb7 23. Dg3 0-0 24. Dh3 g6 25. Dxd7 en wit wint, maar het moet wel een bijzonder mens zijn die zelf de subtiele manoevre Db3-d3-g3-h3 achter het bord zou vinden. 17...La6 Nu is alles in orde voor zwart. 18. Lxa8 Lxf1 19. Kxf1 Pe7 Zwart staat twee pionnen voor en het is niet nodig om tijd te verliezen met 19...Dxh2, wat een derde pion won. 20. La3 0-0 21. Te1 Df6 22. Lf3 Iets meer kansen zou wit krijgen met 22. Df3, omdat zwart in het eindspel een van zijn pionnen moet teruggeven. 22...d6 23. Da4 Pg6 24. Te2 a5 25. Dc6 Td8 26. Te8+ Txe8 27. Dxe8+ Pf8 28. De2 Lc5 29. Lb2 De6 30. Dd3 Dxa2 31. Dc3 Pe6 Wit gaf op.