Column

Dure krentenbol voor hogere lonen

Het is egoïstisch om te zeuren over de kabinetsmaatregelen, schreef columnist Malou van Hintum in de Volkskrant. Mensen die twee à drie keer modaal verdienen, moeten gewoon maar wat minder uit eten, schreef multimiljonair Ad Scheepbouwer. Al die vervelende VVD’ers, klonk het in koor op Twitter en Facebook, moeten niet zo klagen over die paar honderdjes.

Nu lijkt uiteindelijk die inkomensafhankelijke zorgpremie niet door te gaan. Na de forenzentaks en de langstudeerboete was dit de zoveelste schijnbeweging uit Den Haag, maar de woede bij de VVD over het regeerakkoord was meer dan terecht. Zo belangrijk is strenger immigratiebeleid niet. Inkomenspolitiek, dat is het koningsnummer. Dat is het eerste wat mensen noemen als je hun vraagt waarom ze kiezen voor de VVD. Ze willen geen graaibelasting en ze willen evenmin dat het volk bepaalt wie wat mag verdienen. Dit was veruit de belangrijkste veldslag tussen de VVD en de PvdA. De VVD verloor jammerlijk.

Het voorstel deed me sterk denken aan een grapje van VVD-leider Mark Rutte tijdens het VVD-congres van 2010. Dat congres vormde de aftrap van de meest succesvolle verkiezingscampagne uit de geschiedenis van de VVD. Rutte was in zijn hum. Inkomensafhankelijke krentenbollen, sprak hij. „Dat gebeurt er als links aan de macht is. Inkomensafhankelijke krentenbollen en dan inkomensafhankelijk je kopje koffie afrekenen.”

Wat een geinponem. Het idee dat je salaris de prijs bepaalt van je huis, je auto, de boodschappen en je verzekeringspremie? Dat is ridicuul, doorgeslagen nivelleerdrift en een schrikbeeld voor de VVD – totdat hij er afgelopen week zijn handtekening onder bleek te hebben gezet.

Het voorstel zette me aan het denken over de bizarre opvattingen over ‘eerlijk delen’ in dit land. Stel dat je een kind het volgende vraagstuk voorlegt: een groep mensen betaalt gezamenlijk voor een ziekenhuis, een school en een weg. Ze willen de kosten eerlijk delen. Hoeveel betaalt iedereen dan? Het kind zou antwoorden: iedereen evenveel. Dat is kinderlijk eerlijk, een beetje zoals de zorgpremie eruit zag. Iedereen betaalt hetzelfde bedrag. Alleen voor de groepen die in financiële nood dreigen te komen, is er een beetje zorgtoeslag.

Nederland vindt dit niet eerlijk. Wij vinden dat de één twintig euro en de ander tweehonderd euro moet betalen voor diezelfde weg, school en ziekenhuis, en zelfs dat is niet genoeg. Wij vinden dat wie tien keer zo veel verdient niet tien keer zo veel moet betalen voor hetzelfde toegangskaartje, maar dertien of veertien of vijftien keer zo veel. Dat heet een ‘progressief belastingstelsel’. Dat vinden we eerlijk. Hoe scheef het ook is, zelfs de VVD zet hier geen vraagtekens bij.

Nu wilde de PvdA nog eerlijker delen. Waarom zou jouw inkomen niet ook kunnen bepalen hoeveel andere spullen kosten? Dus stelden ze voor dat twee Nederlanders die precies dezelfde verzekeringspolis bij precies hetzelfde bedrijf aanschaffen twee verschillende prijskaartjes voorgeschoteld krijgen. De één moet een paar tientjes betalen, de ander een paar honderdjes. Inkomensafhankelijke krentenbollen zijn het dus. Rutte tekende ervoor.

Het vervelende is dat je nauwelijks meer terugkunt zodra je iets nivelleert. Van de inkomstenbelasting wordt 70 procent opgebracht door 10 procent van de Nederlanders. De uitgebreide verzorgingsstaat danken we aan inkomstenpolitiek. Dit keer je nooit meer om, en niet alleen omdat geen politicus ertoe bereid is. (U denkt dat nivelleren maatschappelijke onrust oplevert? Probeer dan maar eens te denivelleren. Het land zou te klein zijn). Maar verder is het praktisch onmogelijk. De lasten van dat gigantische overheidsapparaat zijn eenvoudigweg te zwaar geworden om nog ‘eerlijk’ te delen, zoals een kind dit zou doen.

Precies hetzelfde dreigt te gebeuren in het zorgapparaat. Als je daar eenmaal besloten hebt dat het rechtvaardig is om aan rijkere Nederlanders veel meer geld te vragen, kunnen de zorgkosten gewoon ongebreideld verder groeien. De vraag is dan niet meer hoeveel men bereid is om maximaal te betalen voor de zorg, maar hoe ver je het nivelleren kunt doordouwen. Die pijnlijke keuzes in de zorgkosten lijken ineens een stuk minder rechtvaardig zolang die ene meneer met twee keer modaal nog uit eten kan. En kom, wat is nou eerlijker?

U kent het antwoord.

Rosanne Hertzberger is moleculair