Volgende keer gewoon weer berichten over Project X

Gisterenavond hielden journalisten, dj’s en onderzoekers een ‘nazit’ van de rellen in Haren. Hadden de media anders moeten handelen?

„Mediarellen.” Dat was volgens Peter Vasterman een betere naam geweest dan het veelgehoorde ‘Facebook-rellen’ voor de ongeregeldheden in het Groningse Haren op vrijdag 21 september. Het was een gewaagde stelling die de mediasocioloog van de Universiteit van Amsterdam gisteravond innam in een zaal met veel journalisten. In de bibliotheek van de Amsterdamse universiteit bracht het Expertisecentrum Journalistiek verslaggevers, radio-dj’s en mediaonderzoekers bijeen om te bekijken hoe journalisten hadden gehandeld in aanloop naar de rellen in Haren. En of het een volgende keer misschien anders moet.

Vasterman vindt van wel. Boven de hoofden van journalisten die in Haren verslag deden, projecteerde hij grafieken van Facebook-aanmeldingen voor de naderende verjaardag van tienermeisje Merthe. Die zouden enorm zijn toegenomen nadat ‘traditionele media’ berichtten over de oproep om haar verjaardagspartijtje te veranderen in een Project X-feest.

Volgens Vastermans grafiek steeg het aantal aanmeldingen op 18 september van 5.700 naar 10.000. In de dagen erna liep dat aantal verder op tot boven de 30.000. Die dinsdagochtend 18 september was in dagblad Trouw een bericht verschenen met de kop ‘Facebook-oproep lokt duizenden naar Gronings puberfeestje’. Vasterman citeerde de eerste zin: „Het verjaardagsfeestje van een meisje uit Haren, in Groningen, lijkt gigantisch uit de hand te lopen”. Trouw liet een gemeentewoordvoerder aan het woord die zei dat er mogelijk een noodverordening zou komen. Naar aanleiding daarvan maakte persbureau ANP een bericht dat op allerlei nieuwssites terecht kwam. „Die noodverordening was kennelijk de journalistieke legitimatie voor veel media om erover te berichten”, zei Vasterman.

Daarop kwam er een mediastorm op gang met dagenlange voorpret. Lucky TV maakte een ludiek filmpje over de hype (‘extra treinen uit het hele land’) met een oproep om naar Haren te komen. ‘The party that will bring an entire nation to the ground’ was te horen op radiostation Slam FM. Zo speelden de media volgens Vasterman een sleutelrol bij de escalatie.

Daar hadden enkele journalisten hun twijfels over. „Je moet het sneeuwbaleffect dat Facebook op zichzelf kan veroorzaken niet onderschatten”, zei verslaggeefster Ana van Es van de Volkskrant. Terecht, want uit de grafiek van Vasterman bleek ook dat het feest in Haren op 17 september, een dag voor de massale berichtgeving, al 3.300 aanmeldingen meer had dan de dag ervoor. Margreet Vermeulen, ombudsvrouw bij de Volkskrant, vond dat „de serieuze media” hun werk vooraf goed hadden gedaan. „Na eerdere Project X-rellen in het buitenland zag die Trouw-jongen terecht dat dit tot grote problemen kon leiden. Dus was het goed om dit bescheiden te melden.” Het bericht in Trouw stond op pagina zeven.

Maar hadden ‘de media’ dan helemaal niets verkeerd gedaan? Zendermanager Wilburt Mutsaers van 3 FM vond wel dat zijn dj’s vooraf soms „op te jolige toon” verslag hadden gedaan.

Ombudsman Sjoerd de Jong van NRC Handelsblad vroeg of de verslaggevers zich in de aanloop naar ‘Haren’ niet beter hadden moeten verdiepen in de mensen achter de Facebook-oproep. Inderdaad, zei verslaggever Jeroen Wollaars van de NOS. „Achteraf bleek dat Z-siders (leden van de harde kern van voetbalclub FC Groningen, red.) vanaf dag één op Facebook opriepen tot rellen. We hebben er te naïef naar gekeken.”

Volgens Ana van Es is gebleken dat enkele jongeren radiostations actief benaderden om zoveel mogelijk aandacht voor het Project X-feest te krijgen. Zo spontaan was het dus allemaal niet. „Als dat bekend was geweest, dan had bepaalde publiciteit voorkomen kunnen worden”, zei ze.

Voormalig PvdA-leider en oud- burgemeester Job Cohen, die onderzoekt of bestuurders in Haren tekort zijn geschoten, wilde aan het slot nogmaals weten of de journalisten een volgende keer anders zouden handelen. „Als zich weer zo’n feest met eenzelfde omvang aankondigt, dan melden we het zeker weer”, zei Van Es van de Volkskrant.