Column

Volg de naald van het bestaan

Het is merkwaardig hoe makkelijk je mee gezogen wordt in de onderwerpen waar het steeds over gaat. Zo makkelijk dat je soms niet eens meer weet wat je ook weer interesseerde vóór het almaar ging over crisis, Europa, zorgverzekering, economie, koopkracht enzovoort. En als je het nog wel weet, ben je geneigd het daar maar niet meer over te hebben – andere onderwerpen waren leuk toen het goed ging. Maar nu!

Het is het mechanisme dat maakt dat we achter allerlei hypes en stemmingmakerij aanhollen en geloven wat maar steeds herhaald wordt.

Hoewel, soms geloof je daar ook niets van. Al die praatjes die we te horen krijgen over hoe bezuinigingen tot geweldige kwaliteitssprongen zullen leiden, willen er ondanks de gedegen herhaling nog steeds niet echt in. Zo loop ik me al een poos op te winden over de plannen van Albert Heijn om de spullen voortaan uit dozen te verkopen. Volgens AH zal dat ‘mooier’ zijn. Jawel: een kwaliteitsverbetering. Dat ze het doen uit het alles verwoestende nog-meer-winstverlangen is duidelijk. Het zorgelijke is vooral dat je ineens merkt hoe groot de macht van supermarkten is. Maken zij hun winkels stom en lelijk, dan moeten een groot deel van ons voortaan onze boodschappen doen in stomme en lelijke winkels. Het blijft heus niet bij Albert Heijn. Als ze daar de kosten nóg verder gaan drukken, ze waren immers ook al bezig de leveranciers af te knijpen met een eenzijdig afgekondigde prijsverlaging, dan kunnen de andere supermarkten natuurlijk niet achterblijven. Kwaliteit moet tegenwoordig goedkoop zijn, dus er is geen supermarktketen die gaat zeggen: wij zijn ietsje duurder, maar we hebben wel een prettige, normale winkel.

Wie zou dat ook durven? We worden immers arm, het begrotingstekort is ineens een bron van énorme zorg, economie betekent alleen nog maar bezuinigen en ontslaan, al begrijpt geen mens waar dat goed voor is.

De ‘gewone’ mensen die ik spreek (wat is er zo gewoon aan een schilder of een makelaar en zo ongewoon aan commentatoren en politici, vraag je je weleens af) en die je trouwens ook weleens op de televisie ziet, zijn er wonderlijk gelaten onder. Ach, zeggen ze, vroeger leefden we ook. Toen hadden we wat minder, dat was toch ook niet zo erg. Ze lijken soms bijna op iets te hopen. Dat er iets terugkeert, iets aardigs en vanzelfsprekends.

Is dat dan weg?

Misschien. Als welvaart het enige onderwerp is, klamp je je al snel vast aan de dingen waaraan men de welvaart afziet. Aan je blinkende nieuwe badkamer, aan je merkschoenen, aan je auto. In ieder geval zie je het daar zelf aan.

Het is ongelooflijk als je om je heen kijkt wat iedereen heeft. En trouwens ook wat iedereen nog zou kunnen hebben: al die winkelstraten vol winkels met niets dan onzin erin, glinsterende en glimmende dingen die je kunt kopen om het kopen.

Het is dus geen wonder dat ‘authenticiteit’ alweer zo’n poos een toverwoord is. Hoe minder je iets vanzelf tegenkomt, hoe meer het mode wordt, begeerd, aantrekkelijk. En hoe meer het daardoor vervolgens verandert – echtheid is allang iets heel anders geworden dan het was. Al minstens tien jaar heeft iedereen bijvoorbeeld graag verschillende keukenstoelen rond zijn keukentafel, als een verwijzing naar hoe sommige stoelen uit het ameublement gesneuveld zijn in de loop van een leven. Maar er zijn geen gesneuvelde stoelen, deze zijn zorgvuldig verschillend bij elkaar uitgezocht.

Je kunt ermee spotten, maar het gaat ook over een verlangen. Naar een manier van leven waarin de dingen zijn wat ze zijn. Waarin je greep hebt op je eigen leven, niet in de zin van dat het helemaal van jezelf afhangt of je succesvol bent, maar in de zin van dat je min of meer begrijpt wat je doet. Al dat sparen wat de mensen ineens doen bijvoorbeeld, dat lijkt me om een of andere reden natuurlijker dan al dat lenen. En het zelf maken van dingen, van soep tot truien, dat geeft ook een gevoel van echtheid, greep. Van dat verlangen zou de kunst ook kunnen profiteren, zou je zeggen – het ‘echte’ uitdrukken, wat het dan ook is, is iets waar kunst goed in is. Beter dan Albert Heijn, die denkt dat wij net als zij uitsluitend aan geld denken.

Houd u doof/ voor allen die het beter weten, de volksmenners/ de verongelijkten, de kruisgezanten, de omroepers/ verafschuw de helderzienden, schrijft Tomas Lieske in een van de verrukkelijke, bijna overbloezende gedichten in zijn nieuwe bundel Haar nijlpaard optillen. Er komen engelen in voor, maar geen escapisme. Precies wat je nodig hebt. Gewoon leven zonder dat alles ‘eigenlijk’ geld is en dus waardeloos. Want het gaat dan niet om de dingen zelf maar om het bedrag dat ze vertegenwoordigen.

Maar volg de naald van het bestaan en vertrouw/ de einder die zich straks openvouwt.

Marjoleine de Vos is redacteur van NRC Handelsblad.