Nee Henk, dat klopt niet

Ach ja, Nederland leest. Van alle massamanifestaties van de Nederlandse boekenbranche is het eigenlijk de mooiste: een miljoen exemplaren van een oud boek verdelen onder bibliotheekbezoekers, zodat er een landelijke leesclub ontstaat over een boek dat in elk geval beter is dan het Boekenweekgeschenk.

Daarom is het zo jammer dat Nederland Leest vaak samenvalt met het enige literaire programma dat de Stichting CPNB niet kan controleren: Nederland Sterft.

In oktober 2007 overschaduwde de dood van Jan Wolkers de heruitgave van Theo Thijssens De gelukkige klas, twee jaar geleden spande de regenboog van Harry Mulisch zich hoog boven De grote zaal van Jacoba van Velde en vorige week vulden de kolommen zich met het overlijden van Bernlef in plaats van met De donkere kamer van Damokles. Geen Hermans, maar Hersenschimmen.

Hersenschimmen is zo ongeveer het enige boek van Bernlef dat niet in de kast van mijn vader staat. „Dat durf ik niet te lezen. Ik ben bang dat het mijn voorland is,” zei hij toen het verscheen. Verder zijn mijn vader en Bernlef een schoolvoorbeeld van hoe een schrijversleven en een lezersleven verbonden kunnen zijn. Elk jaar kwam er een Bernlef bij in de kast, meestal in de week van verschijnen. Mannen van dezelfde generatie, politieke, literaire en muzikale opvattingen. Bij jazzconcerten in het BIM-huis sprak mijn vader ‘Henk’ Bernlef meestal even aan.

De dialoog werd voortgezet in de kantlijn van Bernlefs boeken. Wanneer die in zijn jazzboek Schiet niet op de pianist schrijft dat improvisatie vooral een kwestie van communicatie is, staat er in mijn vaders exemplaar een asteriskje en: ‘a. = onzin, kan ook thuis alleen, b. geldt ook voor componeren.’ Verder instemmende uitroeptekens, een groot ‘yeah’ en aanvullingen als ‘en de bigbandopnames van zijn 60ste verjaardag’ of, bij een verkeerd gedateerd concert: ‘Nee Henk, dit klopt niet.’

De zo met potlood aangetekende Schieten niet op de pianist is een eenmans-leesclub, een levende bevestiging dat je voor een gesprek over een boek alleen dat boek nodig hebt. Zoals het in de kantlijn staat: ‘Onzin, kan ook best alleen.’

Overigens had mijn vader het bij het rechte eind, toen hij meende dat de mist uit Hersenschimmen zijn voorland zou zijn.

Hij heeft Henk Bernlef twee dagen overleefd.Hersenschimmen ligt nu een week bij mij op tafel. Ik heb het nog niet opengeslagen.