Machtsgreep door Kremlin kan averechts uitwerken

Het streven van de Russische president Vladimir Poetin om de staatscontrole over de nationale energiesector te versterken kan worden gezien als het verdiende loon voor de oligarchen die hebben geprofiteerd van het plunderen van de natuurlijke hulpbronnen in de jaren negentig.

Maar de herstructurering van de energiesector rond de twee nationale kampioenen, Gazprom en Ros-neft, is slecht voor de concurrentie. Internationale oliemaatschappijen kunnen profiteren van betere mogelijkheden om hun expertise naar Rusland te brengen, maar beleggers die kansen zien door de veranderingen moeten wel rekening houden met een forse ‘Kremlin-korting’.

De aanpassingen verlopen snel, onder aanvoering van Rosneft. Het door de staat gecontroleerde concern zal ’s werelds grootste beursgenoteerde producent van ruwe olie worden als het eenmaal de overname voor 55 miljard dollar van TNK-BP – de op twee na grootste oliemaatschappij van het land – van het Britse BP en een groep superrijke oligarchen heeft afgerond.

Vorige week sloeg Rosneft zijn slag op de gasmarkt toen het Gazproms kleinere concurrent Novatek versloeg bij een deal van 80 miljard dollar om een groot Russisch nutsbedrijf van energie te mogen voorzien. Dat betekent dat de staat een steeds grotere greep op de markt krijgt. De beurskoers van het in particuliere handen verkerende Novatek daalde met 8 procent na het bekend worden van het nieuws.

Er schuilt logica in wat Poetin doet. Nu de productie van veel grote olievelden uit de tijd van de Sovjet-Unie over zijn top heen is, heeft Rusland zijn oog op de Noordelijke IJszee en andere lastig te bereiken plekken laten vallen. Voor de exploitatie van deze velden is internationale expertise nodig. Rosneft heeft dus professionele managers ingehuurd van westerse oliemaatschappijen en exploratie- en ontwikkelingsovereenkomsten gesloten met Exxon, Statoil en Eni. Het concern heeft zelfs BP geaccepteerd als strategische belegger.

Maar de overname van concurrent TNK-BP, het afschermen van de exploratie van de Noordelijke IJszee voor particuliere bedrijven, en het vasthouden aan exportmonopolies zoals dat van Gazprom op het gebied van gas zijn slecht voor de concurrentie. Zij kunnen voor Rusland op den duur nadelig uitpakken. Het is ook in tegenspraak met de mantra van Poetins regering die openlijk verdere privatiseringen van de sector verwelkomt.

Beleggers weten uit welke hoek de wind waait. Het koers/winstgemiddelde van Rosneft is sinds juli van vier naar ruim vijf maal de winst gestegen. Dat komt overeen met dat van het Amerikaanse olieconcern Exxon en vertegenwoordigt een premie van 22 procent ten opzichte van de rest van de Russische sector. Dat weerspiegelt de nieuwe status van Rosneft, maar houdt geen rekening met het risico dat de machtsgreep van het Kremlin de concurrente uiteindelijk zal wurgen.

Breakingviews is een dagelijks commentaar vanuit de City in Londen. Vertaling door Menno Grootveld.