Kwadratuur van de cirkel

De Communistische Partij van China (CPC) is op zoek naar de kwadratuur van de cirkel. In zijn verslag aan het 18de congres zette secretaris-generaal Hu Jintao een lijn uit die in theorie simpel lijkt, maar in de de praktijk een hels karwei zal worden. De strijd tegen corruptie moet dé prioriteit worden. Want de voortdurende corruptie „zou fataal kunnen zijn voor de partij en zou zelfs de ondergang van de partij en de staat kunnen veroorzaken”, aldus Hu.

Tegelijkertijd moet de partij haar „wetenschappelijke visie” op de socialistische modernisering van China strikt blijven volgen. Diep vertrouwen in het systeem blijft geboden: een systeem gebaseerd op het marxisme-leninisme, het ‘denken’ van Mao Zedong, op de ‘theorie’ van Deng Xiaoping en de concepties van Jiang Zemin.

Hu beloofde het beste van twee werelden: economische dynamiek én politieke stabiliteit, groeiende rijkdom én sociale gelijkheid.

Sinds de dood van Mao heeft de partij bewezen dat dit autoritaire moderniseringmodel inderdaad een begaanbare weg is. China is daarmee zelfs een voorbeeld voor veel opkomende naties geworden. Zelfs voor Rusland, dat na de val van het communisme tevergeefs opteerde voor een westers koers. Maar dat Chinese model heeft wel onvermijdelijke bijverschijnselen.

Corruptie is bij uitstek een van de neveneffecten van een autoritair ontwikkelingsmodel met slechts één almachtige partij. Zeker als de markt steeds groter en vrijer wordt maar het machtsevenwicht daarmee geen gelijke tred houdt, neemt de corruptie toe.

Als de politieke besluitvorming in een kapitalistische economie wordt gedomineerd door maar één forum, wordt corruptie het belangrijkste marktmechanisme binnen dit monopolistische systeem. Als verschillende belangen en ideeën niet met elkaar kunnen concurreren, zijn steekpenningen het smeermiddel om het besluitvormingsproces te beïnvloeden.

China is niet het enige land dat kampt met op corruptie. In bijna alle maatschappijen die gemonopoliseerd worden, is corruptie endemisch en neemt ze toe naarmate er meer geld is te verdelen. Het is geen toeval dat autoritair geregeerde oliestaten, zoals Rusland, er ook aan ten prooi vallen. Maar omdat China zo spectaculair moet blijven groeien wil de partij haar politieke legitimiteit onder brede lagen van de bevolking behouden, is ook de corruptie er explosiever gestegen.

Pogingen om de corruptie in te dammen zijn gedoemd marginaal te blijven. De CPC kan het zich niet veroorloven om terug te keren naar keiharde maoïstische vormen van repressie. Dan zou ze politiek kapotmaken wat ze economisch heeft weten op te bouwen. Dat de partij de strijd tegen de corruptie wil verhevigen, heeft daarom vooral propagandistische betekenis.