Hout helpt Grieken door de winter

Steeds vaker vervangen Grieken de stookolie door hout. Het scheelt per jaar honderden euro. Maar de illegale houtkap neemt hand over hand toe.

kastania. - De economische crisis is te ruiken. In het koude noorden van Griekenland hangt de geur van houtkachels. Stookolie, waarop de centrale verwarming in de meeste Griekse huizen werkt, is sinds de laatste accijnsverhoging voor veel mensen onbetaalbaar. De crisis heeft Griekenland dichter gebracht bij zijn armere buurlanden Bulgarije, Macedonië en Albanië. „Mensen gaan door geldgebrek naar buiten om te kappen”, zegt Apostolos Ainalis, directeur bosbeheer in de regio Thessaloniki.

Met de winter in aantocht is de vraag toegenomen. De prijs van hout is inmiddels meer dan verdubbeld, naar ongeveer 150 euro per duizend kilo. Een gemiddeld Grieks huishouden is drie tot vierduizend euro per jaar kwijt aan stookolie. Een gezin in het noorden heeft minimaal tien ton hout per jaar nodig. Dat is zelfs met de gestegen prijzen tweederde goedkoper dan olie.

Sinds begin dit jaar is de prijs van stookolie bijna verdubbeld, tot 1 euro 40 per liter. Dat komt vooral door een accijnsverhoging, die bedoeld is om brandstofsmokkel tegen gaan. Veel benzinestations mengden goedkope stookolie met diesel of verkochten het als diesel, vooral aan boeren, voor trekkers en machines.

Miltos Holidis (43) in Kastania, een dorp ten westen van Thessaloniki op 1.500 meter hoogte, kon de stookolie al vóór de verhoging bijna niet meer betalen, vertelt hij. Eerst combineerde hij stookolie voor de boiler nog met hout voor de kachel in de huiskamer. Nu verwarmt hij louter op hout, ook het water voor de douche. Net als „101 procent” van de huishoudens in het dorp, zegt hij.

„Zoals een eekhoorn in de winter nootjes raapt, ben ik de hele zomer in de bossen bezig”, vertelt Holidis thuis op de veranda. „Tot mijn handen er pijn van doen.” Hij hinkt een beetje door een tak die een paar dagen geleden op zijn enkel viel. Sinds hij na twintig jaar in 2009 zijn autowasstraat kwijtraakte, komt Holidis niet meer aan de bak. Hij heeft het geprobeerd als timmerman, trucker en buschauffeur. Het werd freelance houthakker en klusjesman. De potkachel pronkt in de huiskamer.

Kastania sneeuwt ieder jaar in. In februari was het een paar dagen min twintig. Op straat voor de huizen worden blokken gespleten met een machine die tegen betaling door het hele dorp wordt gebruikt. Om ze vervolgens netjes dichtbij de woningen op te stapelen. Permanente bewoners in bergdorpen, zoals Holidis, hebben toestemming een paar ton hout voor eigen gebruik uit de omliggende bossen halen. Daarnaast kunnen ze van de bosbeheerders kopen. Ze kappen ook illegaal.

Meer dan eenlingen met een kettingzaag voor privégebruik baren georganiseerde houtstropers de bosbeheerders zorgen. Zij pakken het door de gestegen prijzen op steeds grotere schaal aan, vertelt hoofd bosbeheer Ainalis in zijn kantoor in Thessaloniki: nu met grote opleggers en tonnen tegelijk. De houtstropers werken in groepen, ’s nachts bij het licht van schijnwerpers. Tot en met 2009 waren er in de regio Thessaloniki gemiddeld tien tot twintig zaken tegen houtstropers. In de eerste negen maanden van dit jaar hebben patrouillerende boswachters er al 140 aangebracht.

Bij het stadje Stavros, 75 kilometer ten oosten van Thessaloniki, is een groep van een man of zes actief die boswachters met auto’s omsingelen en intimideren als ze betrapt worden. „Wij zijn onbewapend, zij hebben bijlen”, zegt Ainalis.

Intussen moeten de bosbeheerders het na twee bezuinigingsrondes zelf met de helft van de benzine doen, wat de mogelijkheden om het gebied van bijna 400.000 hectare te bewaken beperkt. Ainalis en zijn collega’s proberen de stropers te vangen door bij wegblokkades op strategische kruispunten ’s ochtends vroeg trucks te controleren.

In steden als Athene en Thessaloniki wonen de meeste mensen in polikatikia’s, appartementencomplexen van vier of vijf verdiepingen die meestal een gezamenlijke stookinstallatie op olie in de kelder hebben. In bewonersvergaderingen wordt besloten welke uren per dag de kachel aan gaat. Steeds meer polikatikia’s kopen geen olie meer. Maar overschakelen van olie op hout kan in appartementencomplexen lang niet altijd. Voor hout is opslag nodig. Het is rommelig en bewerkelijk. Voor een houtgestookte verwarmingsinstallatie voor een heel complex is bovendien een vergunning nodig en het ombouwen van een installatie naar hout of pellets, geperst hout, kost duizenden euro’s.

In de noordelijke steden Florina en Kastoria zijn de afgelopen weken basisscholen gesloten, omdat nu al vaststaat dat het budget niet voldoende is om de klaslokalen in de winter te verwarmen.

In de tuin van Miltos Holidis ligt tien meter gestapeld hout onder een zeiltje. Hij is begonnen met het volleggen van de veranda. Het kost hem maanden per jaar om alleen al in zijn eigen behoefte te voorzien. Kappen is een vak, zegt hij, terwijl hij in het bos boven Kastania goed droog hout aanwijst. Langs de weg staan stronken van bomen die er nog hadden moeten zijn. Aan de rotting kan Holidis zien dat ze te jong zijn geveld. Dan houdt een passerende zestiger Holidis aan. Waar kan hij het beste hout hakken? „In je eigen dorp”, bromt Holidis.