Dit maakt lantaarnpalen overbodig

Een wegenbouwer en een kunstenaar sloegen de handen in elkaar. Het resultaat: de slimme snelweg van de toekomst.

Raar eigenlijk. Jarenlang hebben techneuten gesleuteld aan de auto en deze ontwikkeld tot wat hij nu is: een slimme reismachine, een rijdende computer. Maar de harde infrastructuur, de wegen waarover het geavanceerde spul rijdt, is nauwelijks veranderd.

„Jaaaaaa precies”, verzucht ontwerper Daan Roosegaarde in zijn atelier op een industrieterrein in Waddinxveen. De kunstenaar heeft samen met het bouwbedrijf Heijmans uit het Brabantse Rosmalen een reeks innovaties bedacht die de autowegen kan moderniseren. Of op z’n Roosegaardiaans gezegd: „Ik wil het landschap hacken, een update geven om het menselijker te maken”. Roosegaarde: „We spenderen veel tijd op de snelweg en er gaan biljoenen euro’s naartoe. Maar voor de snelweg zelf is nooit aandacht. Vandaar de smart highway. Ik ben een hippie met een businessplan. Ik wil ideeën toepassen, dat is mijn artistieke natte droom.”

Gelukkig kwam de ontwerper dit voorjaar enkele directeuren van wegenbouwer Heijmans tegen, dat naar eigen zeggen ooit het Zeer Open Asfalt Beton (ZOAB) uitvond. Die zagen een samenwerking met Roosegaarde wel zitten. „We geloven hierin”, zegt concerndirecteur Roland de Waal. „Wij ontwerpen, bouwen en onderhouden wegen, maar de klant vraagt daarbij steeds vaker om technologie. Bijvoorbeeld om de veiligheid in tunnels te vergroten of om de doorstroming op de weg te bevorderen. Rijkswaterstaat schrijft minder dan vroeger voor hoe een weg precies moet worden gebouwd. Men stelt alleen functionele eisen binnen de normen voor bijvoorbeeld geluid of verlichting. Daar kunnen we innovaties goed voor gebruiken.”

De modernisering van de autoweg bestaat uit diverse onderdelen, waaronder Glow-in-the-dark Lines: het aanbrengen van belijning die oplicht in het donker. Het zogenoemde fotoluminiserende poeder dat hiervoor wordt gebruikt, geeft tot tien uur lang licht en maakt verdere verlichting overbodig. Handig, nu Rijkswaterstaat onlangs bekendmaakte dat om kosten te besparen de traditionele verlichting op veel snelwegen tussen elf uur ’s avonds en vijf uur ’s ochtends wordt gedoofd. Roosegaarde: „Met dit concept kun je alle lantaarnpalen skippen.” Ook interessant voor autowegen in landen waar de stroom vaak uitvalt.

Een ander idee: Dynamic Paint: verf op het wegdek die pas zichtbaar wordt als waarschuwingen relevant zijn. Bijvoorbeeld verf die oplicht bij vorst, en de automobilist op gladheid wijst. „Zo wordt verkeersinformatie lokaal en adequaat aangeboden en is er minder afleiding”, aldus Studio Roosegaarde en Heijmans. Of Interactive Light: lichten die aanfloepen met de energie uit wind van langsrijdende auto’s. Ook leuk: Electric Priority Lane, rijstroken voor elektrische auto’s die al rijdend door inductie met spoelen onder het wegdek worden opgeladen. Roosegaarde: „Je hebt die domme oplaadpalen niet meer nodig.”

Kunstenaar Daan Roosegaarde zegt meer dan zomaar wat losse slimmigheden te bedenken. De smart highway illustreert hoe hij het Nederlandse landschap wil vermenselijken. Roosegaarde: „Het gaat om de liefde voor het landschap. Ik wil de interactie tussen landschap en mens vergroten. Neem de molens bij Kinderdijk. Mensen hebben daar emoties bij. Maar ooit zijn die molens gebouwd met een heel duidelijke functie. Zo is het ook met snelwegen. Ik wil Kinderdijk 2.0 maken. Is het enige wat wij met snelwegen doen, zeggen dat we er 130 kilometer per uur over mogen rijden? Kom op zeg. Investeer in innovatie.”

Eigenlijk zijn Roosegaardes ideeën over de snelweg dezelfde als zijn ontwerp voor een duurzame dansvloer: deze vloer wekt stroom op doordat erop wordt gedanst. Stroom voor bijvoorbeeld licht in een discotheek. Roosegaarde: „Mensen dansen al. De zon is er al. Ik zeg: pak die zon dan.”

Hij kijkt hij naar zijn medewerkers in het atelier, vol ontwerpen in wording. Plannen bijvoorbeeld voor lichtbundels die dansen tussen vijftien nieuwe windmolens ergens in Nederland, „als een icoon” schijnend, afhankelijk van de bewegingen van de wieken. Roosegaarde: „Wij noemen dit technopoëzie. Doe eens effe wat anders. Make beauty not bullshit.”

De reacties zijn veelbelovend. Burgemeester Rob van Gijzel van Eindhoven en commissaris van de koningin Wim van de Donk in Noord-Brabant hebben al belangstelling getoond voor een proefvak met de slimme snelweg van Heijmans. Concerndirecteur Roland de Waal: „Eind volgend jaar hebben we een pilot, vermoedelijk ergens in Brabant. En over vijf tot tien jaar ligt zo’n weg er zeker.”