De VVD is om: drank is slecht voor jongeren

Jonge comazuipers zijn al langer een probleem. De wet die verkoop van alcohol aan 16-jarigen verbiedt, ligt klaar. Het kabinet tekent graag.

De slogan „Geen 16? Geen druppel” is binnenkort achterhaald. Het kabinet-Rutte II wil de leeftijd van klanten aan wie alcohol mag worden verkocht verhogen van 16 naar 18 jaar. „Overmatig alcoholgebruik door met name jongeren is zeer zorgelijk en leidt tot grote schade”, staat in het regeerakkoord.

Met de nieuwe minimumleeftijd voegt Nederland zich bij een Europese meerderheid: in tweederde van de EU-lidstaten ligt de grens voor het verkopen van alcohol al op 18 jaar. En Nederland volgt nu ook het leeftijdsadvies van de Gezondheidsraad, het Trimbos Instituut, GGD Nederland en vele medici. Zij pleiten al jaren voor verhoging van de minimumleeftijd, ter bescherming van de jeugd.

Wat is de maatregel?

De minimumleeftijd gaat omhoog voor zwakalcoholische drank. Denk aan bier, wijn en andere drank met minder dan 15 procent alcohol. Nu mogen supermarkten en horeca hun bier, breezers en wijn nog verkopen aan 16- en 17-jarigen, straks is dat illegaal. Voor sterkere drank – boven de 15 procent – lag de minimumleeftijd al op 18 jaar.

De verhoging wordt waarschijnlijk snel doorgevoerd. Er ligt al een wetvoorstel klaar, vlak voor het zomerreces ingediend door Tweede Kamerlid Joël Voordewind van de ChristenUnie. „Er was al een Kamermeerderheid vóór. En ook de VVD is nu dus om.” Alleen D66 en PVV blijven tegen.

Voordewind gaat ervan uit dat de Tweede Kamer de wet nog voor het eind van het jaar behandelt en voorziet evenmin oponthoud in de Eerste Kamer. „Want ook de senaat is vóór. Ik verwacht dat de wet op uiterlijk 1 juni 2013 een feit is.”

Waarom dit beleid?

Jaar na jaar stijgt het aantal jonge ‘comazuipers’, blijkt uit onderzoek van kinderartsen en onder meer de Universiteit Twente. Vorig jaar werden 762 jongeren met een alcoholvergiftiging in het ziekenhuis opgenomen, meer dan tweemaal zoveel als in 2008. Hun gemiddelde leeftijd in 2011 was 15,3 jaar. Ze zijn ook steeds langer buiten bewustzijn – 3,5 uur in 2011.

De comazuipers zijn, zo blijkt uit het onderzoek, een doorsnede van de Nederlandse jongeren. Middelbare scholieren uit alle delen van het land, jongens en meisjes, tieners op havo, vwo of, iets vaker, vmbo. De jongeren komen vaak uit gezinnen met twee ouders en zijn autochtoon. Stevig drinken onder Nederlandse jongeren lijkt, kortom, een wijdverbreid probleem.

En dat is schadelijk. Alcohol ontregelt de ontwikkeling van het puberbrein. Het leidt tot minder goede schoolprestaties, en er is een duidelijk verband met schoolverzuim. Bij jongens is bewezen dat alcoholconsumptie de botontwikkeling remt.

Vroeg drinken verhoogt bovendien de kans op alcoholmisbruik op latere leeftijd. Volgens kinderarts Nico van der Lely – oprichter van de zogenoemde alcoholpoli ter behandeling van comazuipers – is het een kwestie van tijd voor de eerste Nederlandse minderjarige aan een alcoholvergiftiging overlijdt.

Gaat dit werken?

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat een hogere leeftijdsgrens een effectieve maatregel is om alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen. Het sluit drinken bij minderjarigen niet uit, maar jongeren zijn gemiddeld wel als ze beginnen.

Ouders spelen daarbij ook een rol. Uit een enquête die deze krant onder middelbare scholieren hield, bleek dit jaar dat hun ouders de wettelijke leeftijdsgrens vaak aangrijpen als opvoednorm voor hun eigen kinderen: ‘Nu zijn ze zestien, waarom zouden we hun nu nog verbieden te drinken?’ Het ligt voor de hand dat die ouderlijke norm zal ‘meeschuiven’ met de wet – naar 18 jaar dus.

De vraag is hoe gauw Nederlanders zich aanpassen aan de nieuwe wet. Volgens Hans Sjouke Koopal, woordvoerder Heineken, kan dat lang duren. „Nederland is gewend aan een leeftijdsgrens op 16. Horecaondernemers, winkeliers, ouders én de jongeren zelf.” Volgens hem beperkt dat „het draagvlak” voor de wet.

Voordat de leeftijdsgrens omhoog gaat, treedt al een andere alcoholwet in werking: de nieuwe Drank- en Horecawet, die ingaat op 1 januari 2013. Die verandert veel: zo worden jongeren onder de 16 strafbaar voor het bezit van alcohol in publieke ruimtes. En gemeenten gaan vanaf januari toezien op de naleving van de wet. Zij nemen die taak over van het Rijk. De leeftijdsgrens van 16 jaar blijft in die nieuwe Drank- en Horecawet nog intact. Dat verandert pas als de wet van Joël Voordewind ingaat, waarschijnlijk een half jaartje later.

Henrieke Crielaard, woordvoerder van supermarktbranchevereniging CBL, vindt het „onhandig” dat de alcoholwetgeving tweemaal snel achtereen rigoureus verandert. „De overheid moet daar goed over communiceren. Anders weten jongeren niet waar ze aan toe zijn.”

Hoe het ook zij: het succes van een hogere wettelijke leeftijdsgrens hangt vooral af van goede handhaving. Die laat nu – met de huidige grens op zestien – zeer te wensen over. Uit recent onderzoek uit Twente is gebleken dat 14- en 15- jarige kinderen in zeven van de tien gevallen zonder problemen in de supermarkt drank kunnen kopen. Cafés en sportkantines scoren nog slechter.

Bierbrouwers als Heineken zien om die reden meer in handhaving van de huidige grens, van zestien. En een Kamermeerderheid praatte hen tot voor kort na. ‘Eerst de huidige handhaving in orde maken, dan pas een leeftijdsverhoging.’ Dat motto behoort nu tot het verleden.

Onbetwist voordeel van een grens op 18 jaar is de eenduidigheid. Niet langer gelden er straks twee leeftijden – 16 voor bier, 18 voor sterke drank – maar slechts één. Dat is makkelijker te onthouden, voor alcoholverstrekkers, voor ouders, en voor jongeren zelf.