Veelzijdig en verrassend

Actrice Hetty Blok, bekend van Ja zuster, nee zuster, hield van rare ‘gedruizen’. Voor de radio imiteerde ze een tor, een walvis en zelfs een kast.

Hetty Blok, eind jaren 60 Studio AP

Hetty Blok heeft in haar lange carrière honderden rollen gespeeld op de radio, de televisie en het podium. Maar er is er één die haar nooit meer heeft losgelaten: de rol van de kordate Zuster Klivia, de in wit verpleegsterskostuum gehulde leidster van het vrolijke rusthuis in de tv-serie Ja zuster, nee zuster van Annie M.G. Schmidt. De muzikale komedie werd in de jaren 1966-1968 bewonderd door een miljoenenpubliek van alle leeftijden. Met haar Groningse tongval knauwde Blok naar hartelust dat de bewoners niet met de deur’n moesten slaan en ook niet op de stoel’n moesten staan.

Maandagnacht, na een kort ziekbed, is Hetty Blok overleden. Ze was 92 jaar oud.

Annie Schmidt had bedacht dat ze een serie wilde maken met Hetty Blok en Leen Jongewaard in de hoofdrollen. Beiden werden er ongekend populair door – zo populair dat het wasmiddel Andy in de winkels lag met naar hun gedaanten gemodelleerde plastic poppetjes. Hetty Blok was bij uitstek de comédienne die recht wist te doen aan de kolderieke kant van de schrijfster. Dat was ook in de jaren vijftig al gebleken toen ze de glansrol van Sjaan, de hulp in de huishouding, speelde in de massaal beluisterde radioserie De familie Doorsnee, eveneens van Annie Schmidt. Met haar laconieke observaties en vet-Mokums accent was deze Sjaan de inspirerende voorloopster van de door Carry Tefsen vertolkte werkster Mien Dobbelsteen in de latere comedyreeks Zeg 'ns Aaa.

Hetty Blok, geboren in Arnhem, blonk uit in talen en dialecten. „Waarschijnlijk is dat een vorm van muzikaliteit en imitatievermogen”, zei ze in 1966 in het Algemeen Handelsblad. „Ik houd er bovendien van merkwaardige gedruizen voort te brengen, vandaar dat ik voor de radio de volledige fauna heb afgewerkt; er is geen dier dat ik niet ben geweest, van tor tot walvis. Ik ben ook allerlei voorwerpen geweest, veel kasten ook.”

Nadat ze in 1942 had meegedaan aan een kleinkunstcursus van de Nederlandsche Omroep debuteerde ze in cabaretprogramma’s op de radio, waar ze poëtische liedjes zong, sketches speelde en gedichten voordroeg. Ook later werkte ze nog geregeld als voordrachtskunstenares, in fijnzinnige theatervoorstellingen en op manifestaties als een mede door haar georganiseerde actie-avond van artiesten tegen de oorlog in Vietnam, in 1970.

Drie seizoenen werkte ze bovendien als leading lady in het cabaretensemble van Wim Sonneveld. Daarna legde ze haar theaterwerk tien jaar lang stil, omdat ze thuis voor haar pas geboren zoontje wilde zorgen: „Ik was een ouderwetse moeder, ik vond dat ik bij mijn kind moest zijn.” Haar comeback op het podium vierde ze in de jaren zeventig door mee te spelen in twee producties van het toenmalige Amsterdams Volkstoneel, waar ze door een breed publiek met open armen werd ontvangen. Maar ze schrok in diezelfde tijd ook niet terug voor het opvoeren van een dwaze balletparodie in de Fred Haché Show van Wim T. Schippers en de zijnen, een taboedoorbrekend VPRO-programma dat bij de burgerij in de jaren zeventig heftige afkeer opwekte. Ze was „de veelzijdige, de verrassende”, zoals Annie Schmidt al in 1954 in Het Parool schreef in een interview met haar geliefde Sjaan-vertolkster.

Veel filmrollen speelde Hetty Blok niet. De laatste was tegelijk de kleinste: in 2002, in de Ja zuster, nee zuster-film met Loes Luca als de nieuwe Zuster Klivia. De oer-Klivia kwam toen, zittend op een bankje, even in beeld. Daarmee bracht regisseur Pieter Kramer een passend eresaluut aan de actrice en cabaretière, die met haar rake typering en haar expressieve zang het middelpunt vormde van een van de leukste Nederlandse tv-series aller tijden.