Sterren zwaaien met dirigeerstok

Vanavond is de eerste aflevering van de nieuwe AVRO-serie Maestro. Weer een talentenjacht. Ditmaal verruilen Bekende Nederlanders de duikplank voor een orkestbak.

Haarlem / Maestro / Aflevering I / AVRO Michel Schnater Fotografie

Redacteur Klassieke Muziek

Voor televisieformats is vervreemding een slijtvast succesingrediënt. Of je nu een Gooise hockeypuber een weekje laat overleven in de Achterhoek (Puberruil), Bekende Nederlanders leert walsen (Dancing with the Stars) of Gerard Joling Bachs Matthäus Passion laat zingen (Matthäus Masterclass) – de formule doet altijd haar werk.

Een van de charmantste voorbeelden was het BBC-programma Maestro (2008). Bekende Britten werden in een afvalrace klaargestoomd voor het dirigeren van een compleet symfonisch openluchtconcert, daarbij geholpen door een eigen professionele mentor die ze de kneepjes van een driekwartsmaat, partituuranalyse (hoewel: niet iedereen leest noten) of het slaan van een opmaat probeerden bij te brengen. Het programma werd bekeken door miljoenen en stuwde de verkoop van Beethovens Vijfde symfonie in Groot-Brittannië omhoog met 300 procent. Eerder dit jaar kwam het tot een succesvolle tweede editie, nu met een operascène in het Royal Opera House aan Covent Garden als hoofdprijs.

De AVRO aasde al drie jaar op de Maestro-formule. Vandaag begint de langverwachte Nederlandse kopie van het Britse voorbeeld, helaas ingevuld met iets lichtere kandidaten dan het Britse origineel, waaraan bij voorbeeld ook een wiskundige met passie voor klassieke muziek meedeed.

„Het is een belediging voor alle dirigenten wat wij doen. Ik neem het enorm serieus, maar met een enorme glimlach van geluk”, zegt cabaretière Lenette van Dongen in de eerste aflevering. Ook aaibare volkszanger Wolter Kroes toont zelfinzicht: „Ik ben er op YouTube helemaal ingedoken, maar ik ben toch bang dat mijn vak niets te maken heeft met het vak van dirigent. Het is een ander verhaal hoor, dit.” Alleen actrice Tanja Jess is wat minder terughoudend. „Je moet ze meteen laten zien wie de baas is, net als met honden.”

Wat de Nederlandse Maestro uittilt boven routineus formulewerk, is niet de invulling. Presentator Frits Sissing is afgezien van zijn storende voorkeur voor geheven wijsvingers een vakman, maar zijn verbindende tekstjes zijn erg braaf. En op de uit collectieve stress voortkomende solidariteit tussen de kandidaten -– de smakelijke schatersalvo’s van Catherine Keyl, de troostende omhelzing van acteur Joep Sertons – wordt erg gretig ingezoomd.

Overgenomen van de oorspronkelijke BBC-editie is jurylid Dominic Seldis, in het dagelijks leven onder anderen contrabassist in het Koninklijk Concertgebouworkest, die zijn moordende commentaren verpakt in weinig woorden. „Een wals tel je in drieën, u deed het in tweeën. Dat was interessant.” Ook violiste Isabelle van Keulen – wat een charme en charisma, wanneer horen we háár weer eens soleren bij een Nederlands toporkest? – verstaat de kunst van killing with a smile. Tegen presentatrice Brecht van Hulten: „Sorry, ik vind je wel heel aardig. Maar het leek echt nergens op.”

Maar de charme van Maestro komt niet voort uit de snedige jurycommentaren, niet uit de kandidaten en niet uit de vlot bedoelde montage. Wat het programma aardig maakt, is de muziek zelf: een eigen taal die geen sociale barrières erkent en vooroordelen ontkracht. Dus Wolter Kroes mag een melige Schlagerzanger zijn met zijn in wapperend borsthaar deinende schakelketting, zijn feeling voor muziek is ook als hij een klassiek orkest dirigeert merkbaar. Dat geldt ook voor Tanja Jess en Lenette van Dongen, wier zelfvertrouwen en podiumervaring merkbaar afstralen op het gemak waarmee ze hun debuut maken voor Holland Symfonia, normaal het vaste begeleidingsorkest van Het Nationaal Ballet. En Joep Sertons, tsja, dirigeren kan hij niet, maar de manier waarop hij zijn borstelige wenkbrauwen en soepele handgebaren inzet doen toch verlangen naar het vervolg. Hoe houdt hij zich staande als er straks een paar mentorsessies van dirigent/componist Micha Hamel overheen zijn gegaan? Een van de guilty pleasures van de Engelse serie was dat de koudwatervrees en meligheid van de deelnemers aan het begin van de race gaandeweg plaatsmaakte voor meer concentratie en soms een prachtig spoortje echte menselijke verbetenheid.

Maestro is iedere donderdag te zien om 20.30 op Nederland 1