Sneller, slanker, flexibeler

Siemens hapert. De concern kampt met een teruggang in de orders en trekt zich terug uit zonne- en kernenergie. Nu staat de Duitse innovatiekampioen voor de lastige opgave zichzelf opnieuw uit te vinden.

Finished wind turbine blades are seen stored ahead of shipping at the Siemens AG plant in Aalborg, Denmark, on Thursday, Nov. 10, 2011. Siemens AG, Europe's largest engineering company, forecast stagnant profit for next year as sales growth moderates and the global economy cools, sending the shares to their lowest in more than a month. Photographer: Timothy Fadek/Bloomberg Bloomberg

Het verhaal van de elektronicagigant Siemens uit München is vandaag voor een belangrijk deel het verhaal van bestuursvoorzitter Peter Löscher (55). Vanochtend presenteerde hij in Berlijn de cijfers van het laatste kwartaal (Siemens’ boekjaar loopt van oktober tot en met september) en een lang verwacht pakket van hervormingen dat het bedrijf „sneller, slanker en beweeglijker” moet maken.

De van oorsprong Oostenrijkse manager belandde in 2007 aan de top van de bestuurlijke piramide van een concern dat alleen al in Duitsland ruim 100.000 werknemers heeft, wereldwijd 360.000 (verlichtingsdochter Osram niet meegerekend), en dat zich in 190 landen bezighoudt met producten variërend van smart grids (slimme elektriciteitsnetwerken), tot windmolens, hoge snelheidstreinen, gas- en stoomturbines en medische techniek.

Löscher kwam vijf jaar geleden van ‘buiten’, omdat Siemens toen worstelde met een corruptieaffaire, waarbij leidende functionarissen van het concern verantwoordelijk waren voor het omkopen van Griekse politici. De nieuwe topmanager presenteerde direct een drastisch bezuinigingsplan, genaamd Fit for 2010, waarbij wereldwijd in totaal 17.000 banen moesten worden geschrapt.

Analisten zeggen nu dat het bedrijf toen te laks is geweest, een van de redenen waarom Siemens, kampioen op het gebied van innovatie, nu voor de opgave staat zichzelf opnieuw uit te vinden. Of althans de buitenwereld – aandeelhouders, investeerders, concurrenten en klanten – die indruk te geven.

De noodzaak van een nieuwe reorganisatie had Löscher na het binnenkomen van de cijfers van het derde kwartaal eind juni dit jaar al aangekondigd. De omzet van het concern zag er goed uit: tien procent meer dan in hetzelfde kwartaal een jaar eerder.

Maar door het plotseling achterblijven van nieuwe orders – gemiddelde daling van 23 procent – zag hij zich genoodzaakt de stormbal te hijsen. Orders uit Duitsland en India liepen ten gevolge van de wereldwijde vertraging van de economische groei zelfs met 40 procent terug.

Begin juli gaf Löscher een winstwaarschuwing af en kondigde hij in bedekte termen een reorganisatie aan. „Voor alles moeten we ons concentreren op het vergroten van onze productiviteit en efficiency. In de huidige verslechterende omstandigheden wordt het moeilijker om onze doelstellingen in het lopende boekjaar te bereiken.”

Löscher wuift in vraaggesprekken steeds luchtig de problemen van zijn concern weg. Zo zei hij in een gesprek met de eigen persdienst: „We verwachten onder de allesbehalve makkelijke omstandigheden in 2012 een van de beste bedrijfsresultaten in de geschiedenis van onze onderneming te zien”.

Aandeelhouders en investeerders moeten immers niet ongerust worden. Maar ondertussen was de bestuursvoorzitter genoodzaakt zijn topmanagement ervan te doordringen dat Siemens ingrijpend moet veranderen, wil het bedrijf zijn zelfgekozen doel halen van een omzet van 100 miljard euro (zonder daar overigens een jaar aan te koppelen).

Vorige maand riep Löscher daarom 600 managers bijeen in Berlijn voor een stevig functioneringsgesprek. De winst van het concern zou dit jaar uitkomen op 5 miljard euro, 2 miljard minder dan in 2011. En de vraag was zelfs of dat naar beneden bijgestelde bedrag zou worden gehaald, schreven Duitse kranten. Duidelijk werd dat er geen verandering komt in de belangrijkste vier sectoren waarin Siemens actief is: energie, industriële toepassingen, medische technologie en ‘infrastructuur en steden’.

Löscher kondigde aan dat het concern de kosten naar beneden zal brengen door onderzoek en ontwikkeling (waaraan het concern wereldwijd bijna 4 miljard uitgeeft) dichter bij de productie te brengen, door de verkooporganisatie in clusters te organiseren in plaats van per land en door de bureaucratie binnen het bedrijf terug te dringen. „Ons doel moet zijn meer tijd te besteden aan klanten en minder energie te steken in het invullen van formulieren of het antwoorden van vragenlijsten opgesteld in ons hoofdkantoor.”

Bovendien, zo kondigde Löscher aan, zou Siemens afscheid nemen van activiteiten die te weinig winstgevend of zelfs verlieslijdend waren. En daarmee begon het bedrijf vrijwel meteen: tien dagen later, op 22 oktober, maakte Siemens bekend dat het zich terugtrekt uit de activiteiten op het gebied van zonne-energie.

Ofschoon die hele zonnesector sinds enige maanden zwaar in het slop zit, kwam dat nieuws als een verrassing. Nog maar drie jaar geleden kondigde Löscher immers met enige fanfare aan, dat Siemens voor 325 miljoen euro het Israëlische Solel Solar Systems had overgenomen. Bij die gelegenheid zei hij volgens de The Wall Street Journal dat Siemens door deze aankoop „de technologische wereldmarktleider is op het gebied van zonne-energie”.

De toenmalige Duitse president Christian Wulff sprak bij een bezoek aan het bedrijf over „een werkelijke investering in de toekomst”. Maar toen kwam het bericht dat de Solel 128 miljoen euro in waarde was verminderd. De toekomst bleek veranderd.

Begin deze maand zei Löscher tegen het Oostenrijkse dagblad Die Presse: „Zo funcioneert de markteconomie. […] Wij moeten ons de vraag stellen, hebben we zaken die we op grond van onze vermogens niet duurzaam verder kunnen ontwikkelen […]. Dan zijn we niet het beste bedrijf om zulke zaken aan te pakken. Derhalve hebben we ook besloten afscheid te nemen van de zonne-energiebusiness.”

De bestuursvoorzitter, die volgens het Amerikaanse zakenblad Businessweek vorig jaar goed was voor een gage van 8.652.226 euro, erkende in zijn toespraak voor de 600 Siemenschefs vorige maand dat de problemen waarmee het bedrijf kampt behalve door de conjunctuur veroorzaakt zijn door eigen fouten.

Zo ging Siemens ervan uit dat de wereldeconomie weer zou aantrekken. In de tweede helft van 2012 zou het herstel inzetten. „In plaats daarvan, moesten we het hoofd bieden aan een wereldwijde neergang. In Europa, waar we ongeveer de helft van onze zaken doen, verkeren veel landen zelfs in een recessie. Wij zijn er niet in geslaagd om ons snel genoeg aan deze ontwikkeling aan te passen”, zegt Löscher op de eigen website van Siemens.

Een tegenvaller is ook de 500 miljoen euro die het bedrijf moet afschrijven ten gevolge van vertragingen die zijn opgelopen bij het aansluiten van de windmolenparken op de Noordzee op het elektriciteitsnet.

Een pijnlijk verlies, dat Löscher niet meer ter sprake brengt, hangt samen met de plotselinge uitstap van Siemens vorig jaar uit de kernenergiesector. Dat had alles te maken met het besluit van de Duitse regering, na de ramp in het Japanse Fukushima, om afscheid te nemen van kernenergie. Siemens beëindigde de samenwerking met het Franse atoomconcern Arreva. De rechter gelastte Siemens een schadevergoeding van 648 miljoen euro plus rente aan Arreva te betalen wegens contractbreuk.

Weekblad Der Spiegel vroeg Löscher vorig jaar waarom hij vrijwillig afzag van een wereldmarkt voor kerncentrales waarin tot 2030 mogelijk miljarden zijn te verdienen. „Wij zijn actief in 190 landen”, antwoordde Löscher, „maar tegelijkertijd zijn we een onderneming met Duitse wortels en waarden.”

Löscher slaagde er in ieder geval in zijn eigen meerderen te overtuigen: op 27 juli maakte de commissarissen van Siemens bekend dat Löscher een nieuw contract voor vijf jaar aan de top van het concern had getekend.

In maart dit jaar werd Löscher tevens lid van de raad van commissarissen van Deutsche Bank. Op de weblog van de Siemenswerknemers leidde dat tot ironisch commentaar: „Aangezien in de Raad van Commissarissen van Siemens vertegenwoordigers van Deutsche Bank zitten, controleert men elkaar als het ware wederzijds. Wat grappig. En praktisch.”

Zakenkrant Handelsblatt stelt vast dat het Siemens, dat nu 165 jaar bestaat, de afgelopen tien jaar zelden is gelukt om winstgevend te groeien. Bestuursvoorzitters willen steeds omzet genereren door megaprojecten in te boeken die geen winst opleveren.

Het Siemens van vandaag is door de vele portfolioveranderingen nauwelijks te vergelijken met het concern van vroeger. Zo heeft het bedrijf nagenoeg afscheid genomen van telecommunicatie, eens een van zijn pijlers. Medische diagnostiek is er voor in de plaats gekomen. Maar veel groter is het bedrijf niet geworden, schrijft Handelsblatt. De omzet bedroeg vorig boekjaar bijna 74 miljard euro en dat was ongeveer net zoveel als in 2003.

Löscher wilde tot vandaag niet speculeren over het aantal banen dat de komende jaren zou verdwijnen. Vakbonden vreesden dat het er wel eens om 10.000 zouden kunnen worden. Maar dat noemde hij „onzin”.

Bovendien is volgens Löscher de omvang van de onderneming nu eenmaal steeds in beweging. Zelf hoeft hij niet te vrezen voor zijn positie, schreef het Britse zakenblad The Economist vorige maand. Daarvoor presteert hij te goed.