Schandalen plagen machtig China: drie vragen over belangrijk partijcongres

President Hu Jintao (links) met oud-president Jiang Zemin, vanocntend tijdens de opening van het congres van de Communistische Partij. Foto AP / Ng Han Guan

Na de VS wordt vanaf vandaag ook in China een nieuwe leider gekozen. Wie dat wordt staat al vast. Beetje saai dus? Nee, want China is misschien al wel net zo belangrijk als de VS. En de Communistische Partij wordt geplaagd door ccorruptie en schandalen. Drie vragen en antwoorden.

Partijcongres in China: waarom moet ik daar eigenlijk iets over lezen?
China wordt steeds belangrijker op het wereldtoneel. Het land is een economisch wonder: de afgelopen dertig jaar is de economie ieder jaar met gemiddeld tien procent gegroeid. Het Chinese regime is er succesvol in geslaagd de levensstandaard van honderden miljoenen Chinezen te verbeteren. President Hu beloofde vanochtend bij de opening van het partijcongres in Beijing dat het inkomen van een gemiddeld Chinees gezin de komende tien jaar zal verdubbelen.

De spectaculaire economische groei heeft China internationaal meer aanzien gegeven. De Chinezen investeren massaal in andere Aziatische landen, maar laten zich ook steeds meer zien op continenten als Afrika en Latijns-Amerika. Verder financieren de Chinezen het grootste deel van de Amerikaanse staatsschuld en laten zij zich ook diplomatiek vaker gelden. Zo blokkeerde China de afgelopen jaren geregeld resoluties die politieke bemoeienis van de buitenwereld (lees: het Westen) in Syrië mogelijk zouden kunnen maken.

Relatie China en VS vaak gespannen ondanks wederzijdse belangen

Nu Obama is herkozen en China een nieuwe leider krijgt, komt de vraag op hoe de relatie tussen de twee grootmachten zich de komende jaren zal ontwikkelen. De relatie is voor beide landen van groot belang, maar vaak gespannen. De regering-Obama heeft de afgelopen jaren de banden met Aziatische bondgenoten aangehaald. Deze wending naar het oosten wordt met argusogen gevolgd in China, dat omsingeling vreest door de Amerikanen.

China laat zich op zijn beurt ook steeds nadrukkelijker gelden in Azië, ook militair. De relatie met Japan liep de afgelopen maanden schade op door het dispuut over een paar omstreden eilandjes in de Oost- en de Zuid-Chinese Zee. Dat in Zuid-Korea in december (democratische) presidentsverkiezingen worden gehouden, en binnen een paar maanden ook in Japan parlementsverkiezingen, maakt de situatie voor China extra onzeker.

De vraag is of Obama en de nieuwe Chinese president de goede relaties de komende jaren kunnen veiligstellen. De belangen van beide landen zijn en blijven sterk met elkaar verweven, zowel op economisch, maar ook op politiek vlak.

Hu en Obama tijdens een ontmoeting op Hawaii vorig jaar. Foto AP / Charles DharapakHu en Obama tijdens een ontmoeting op Hawaii vorig jaar. Foto AP / Charles Dharapak

China krijgt dus een nieuwe leider. Wie is die Xi precies?
Het partijcongres komt iedere vijf jaar bijeen en bestaat uit 2270 gedelegeerden uit alle regio’s van het land. Omdat president Hu met pensioen gaat, moet het congres een nieuwe leider aanwijzen. Dat wordt huidig vicepresident Xi Jinping, die in september vermist leek te zijn geraakt toen hij twee weken niet in het openbaar verscheen. Wilde geruchten over zijn gezondheid konden worden ontkracht toen Xi kort daarna ‘gewoon’ een bezoek bracht aan de Landbouwuniversiteit van Beijing.

Wie is Xi en zal hij een ander beleid gaan voeren dan de wat stijve huidige president Hu? Xi geldt als een ondoorgrondelijke, Chinese partijbureaucraat. Hij was partijsecretaris van China’s rijkste en meest kapitalistische provincie; het zuidoostelijke Zhejiang. In in het Chinese bergdorp Xiajiang, gelegen in Zhejiang, geniet Xi veel sympathie, schrijft onze correspondent Oscar Garschagen vandaag in nrc.next:

In Xiajiang, waar ze niet weten dat Xi’s familie steenrijk is geworden en zijn dochter aan Harvard studeert, geldt hij als een toegankelijke doener, een doortastende macher die het dorp heeft ‘gered’. Xi is de man van het drinkwater, de elektriciteit, de dam die de rivier temde, de tuinbouwkassen en de geasfalteerde weg.

Xi Jinping met Hu Jintao. Foto AFP via XinhuaXi Jinping met Hu Jintao. Foto AFP via Xinhua

‘Xi goede bestuurder en in buitenland op z’n gemak’

Han Gang, een liberale historicus in Shanghai en voormalig docent aan de Centrale Partij School, legt in het artikel van Garschagen uit waarom Xi de ideale kandidaat is om Hu volgend jaar maart als president op te volgen:

“Wie de hoogste regionen van de partij wil bereiken, moet over een brandschone reputatie en hele goede connecties en veel vrienden beschikken, geen fouten hebben gemaakt en geen controversiële uitspraken hebben gedaan. Hij moet ook bewezen hebben een goede bestuurder te zijn, niet alleen in rijke gebieden, maar ook in arme streken. Xi Jinping is daarin geslaagd.”

Xi ging de afgelopen jaren in zijn rol als vicepresident al kennismaken met regeringsleiders in steden als Parijs, Berlijn en Tokio. Hij lijkt zich op het internationale toneel meer op zijn gemak te voelen dan Hu. Wat China zelf betreft is het niet te verwachten dat hij als een soort Chinese Gorbatsjov zal gaan gelden, hoewel Xi politieke hervormingen vermoedelijk niet veel langer kan uitstellen.

Corruptie en schandalen plagen partij. Wat is er allemaal mis?
Het partijcongres van dit jaar is niet alleen interessanst vanwege de opvolging van Hu, maar ook vanwege de corruptieschandalen die de Communistische Partij de laatste tijd hebben geplaagd. Hu noemde corruptie in zijn toespraak vanochtend een bedreiging voor de partij en het land en dat is niet voor niks, want de schandalen rond partijbonzen rijgen zich de laatste tijd aan.

The New York Times onthulde in oktober dat de familie van premier Wen Jiabao beschikt over “verborgen rijkdommen”. Volgens de krant beheren Wen en zijn familieleden een vermogen van zo’n 2,7 miljard dollar. Wen dreigde met juridische actie tegen de Amerikaanse krant. Het was voor het eerst in de geschiedenis dat een prominent van de partij reageerde op mediaberichten over zijn rijkdom.

De berichten over Wen kwamen op het moment dat de Chinese partijtop nog maar net bekomen was van het schandaal rond Bo Xilai. Bo was begin dit jaar nog kandidaat voor een topfunctie in het Politbureau, maar verloor al zijn functies nadat zijn echtgenote een bevriende Britse zakenman had vermoord. Afgelopen weekend werd hij officieel uit de partij gezet zodat hij strafrechtelijk kan worden vervolgd. Bo kan de doodstraf krijgen.

De feiten over corruptie en zelfverrijking in China zijn schokkend. Volgens een uitgelekt rapport van de Chinese centrale bank hebben de afgelopen jaren ruim 16.000 overheidsfunctionarissen, waartoe ook de managers van de staatsbedrijven worden gerekend, voor ruim 100 miljard euro aan kapitaal naar het buitenland gesmokkeld. Kunstenaar Zhang Bingjian zei onlangs in NRC Handelsblad:

“Het probleem van de corruptie is zo groot geworden, dat ik geen tijd en al helemaal geen ruimte heb om een complete Muur van Schaamte te maken. Het kankergezwel groeit heel snel.”