Economie in handen van 'Li Ongeluk'

De nieuwe premier staat te boek als een een scherpzinnig denker. Maar als bestuurder liet hij steken vallen. Vandaar zijn bijnaam ‘Li Ongeluk’.

Chinese Vice President Xi Jinping, left, and Vice Premier Li Keqiang, right, leave after the opening session of the 18th Communist Party Congress held at the Great Hall of the People in Beijing, China, Thursday, Nov. 8, 2012. China's ruling Communist Party opened a congress Thursday to usher in a new group of younger leaders faced with the challenging tasks of righting a flagging economy and meeting public calls for better government. (AP Photo/Lee Jin-man) AP

De nieuwe premier van China, Li Keqiang (55), is een vloeiend Engels sprekende econoom en jurist. Voor het eerst kunnen daardoor westerse regeringsleiders zonder hulp van een tolk converseren met de man die primair verantwoordelijk zal worden voor de tweede economie van de wereld.

„Zeer goed geïnformeerd, toegankelijk en voorzichtig”, is een bruikbare typering van Li in een door WikiLeaks gepubliceerd Amerikaans diplomatentelegram. Niet alleen als lid van het Politbureau, maar als voorzitter van de Staatsraad, de Chinese versie van een regering, wordt Li verantwoordelijk voor het hele staatskapitalistische apparaat (banken, energiebedrijven, verzekeringsconcerns) en vallen alle economische ministeries en uitvoerende en controlerende instanties onder hem.

Li Keqiang is ook de man met wie ‘Brussel’ het meest te maken krijgt en niet voor niets wilde de Duitse kanselier Merkel tijdens haar frequente bezoeken aan Beijing de huidige vicepremier graag leren kennen. Van alle premiers sinds de oprichting van de Volksrepubliek China is de bedachtzame, altijd kalme Li veruit de best opgeleide premier.

Hij promoveerde op de ‘drievoudige structuur van de Chinese economie’ en scheef voor zijn masters rechten een afstudeerscriptie over de Britse grondwet.

Als het aan vertrekkend partijleider en president Hu Jintao had gelegen was Li Keqiang hem opgevolgd en niet Xi Jinping. Hu en Li hebben veel met elkaar gemeen. Al vroeg in hun loopbaan begonnen ze met elkaar samen te werken, te beginnen in de invloedrijke Jeugdliga. Li is net als Hu afkomstig uit de provincie Anhui, in hun jeugdjaren een van de armste provincies. Als zonen van lage, arme ambtenaren behoren zij nadrukkelijk niet tot de klasse der zogeheten ‘rode prinsen’.

De nieuwe Chinese leider Xi Jinping hoort als zoon van een revolutionaire kameraad van Mao Zedong wel tot de rode aristocratie. Er zijn meer redenen waarom de intellectueel Li geen partijleider en president is geworden. Hij behoort – in tegenstelling tot Xi Jinping – niet tot de Shanghaise coterie van ex-president Jiang Zemin. Jiang heeft naar goede Chinese gewoonte achter de schermen een belangrijk rol gespeeld in de huidige wisseling van de wacht.

Ongetwijfeld heeft ook een rol gespeeld dat de bedachtzame, introverte Li Keqiang als partijsecretaris in de centrale provincie Henan geen doorslaand succes was. Van provinciale partijleiders wordt verwacht dat zij alles doen om de economie te laten groeien en om conflicten en schandalen te vermijden. Dat laatste lukte hem niet. Onder zijn leiderschap werd ontdekt dat de commerciële handel in bloed was uitgedraaid op een ramp. De bewoners van tientallen dorpen in Henan waren door bloedtransfusies besmet geraakt met het Aidsvirus. Honderden boeren en boerinnen stierven aan Aids en toenmalig partijsecretaris Li deed er alles aan de zaak in de doofpot te stoppen door actievoerders, dokters en ook journalisten keihard aan te pakken. Er deden zich als gevolg van slechte regelgeving en brandveiligheidstoezicht ook enkele grote branden voor waarbij door fouten van ‘Li’s overheid’ honderden doden vielen.

Beide tegenslagen, zoals de gebeurtenissen in de Chinese media worden genoemd, kostten ‘Li Ongeluk’, zoals zijn bijnaam luidt, niet de kop. Dat dankt hij aan vertrekkend partijleider en president Hu Jintao, Li’s mentor en collega in de jaren dat zij voor de Jeugdliga werkten.

Thema’s als duurzame groei en klimaatverandering hebben door toedoen van Li Keqiang in zijn rol van eerste vicepremier veel aandacht gekregen. In kleine kring kan hij ook openhartig zijn, merkten Amerikaanse diplomaten. Van Li is de erkenning dat Chinese economische groeicijfers worden gemanipuleerd. Zelf meet hij de economische temperatuur aan het verbruik van elektriciteit in de grote industriegebieden.

De grote vraag is of hij de Chinese economie gaat hervormen en nu nog gesloten sectoren, zoals telecommunicatie en de banken, openstelt voor buitenlandse bedrijven. Van belang is ook of hij het particuliere bedrijfsleven, dat essentieel is voor de ontwikkeling van de binnenlandse economie, wel of niet meer ruimte gaat geven.

Op basis van artikelen en zijn meest recente speeches is hij in economisch opzicht een liberale, hervormer, maar ook een politieke kameleon. Dat is voor wie de top van de Chinese partijmachine wil bereiken een cruciale eigenschap. Na het achttiende Partijcongres wordt uitgekeken naar wat de beste opgeleide Chinese premier ooit gaat doen om de haperende economie te hervormen van een gigantische exportmachine naar een stabiel, groeiende binnenlandse economie met volwaardige zorg- en pensioensystemen.