Bankier lijkt bedreigde soort te worden

Vier jaar na het begin van de crisis rammelt het bij Europese banken aan alle kanten. Ze zien maar één uitweg: banen schrappen.

A cyclist passes the ING Groep NV headquarter's in Amsterdam, Netherlands, on Wednesday, Feb. 16, 2011. ING Groep NV, the biggest Dutch financial-services company, reported a fourth-quarter profit that missed estimates on costs related to the separation of its bank and insurance units. Photographer: Jock Fistick/Bloomberg Bloomberg

Redacteur Macro-economie

Amsterdam. Wordt een bankier een bedreigde diersoort?

Het lijkt er bijna wel op. Nadat de Zwitserse bankreus UBS vorige week aankondigde 10.000 banen te schrappen, kwam ING gisteren met het nieuws dat er 2.350 banen verdwijnen bij de bank-verzekeraar. En bij SNS zijn ze zó somber over de toekomst, dat de bank wil dat de staat blijvend een aanzienlijk belang in SNS houdt.

Het is duidelijk: ruim vier jaar nadat de ondergang van zakenbank Lehman Brothers de crisis in de financiële wereld inluidde, rammelt het bij Europese banken nog aan alle kanten. De enige uitweg in de ogen van de bovenbazen in de bestuurskamers is dan snijden in de kosten.

Snijden betekent bij een bank al snel snijden in het personeelsbestand. Een oude regel in de financiële wereld luidt dat een bank niet meer is dan mensen en computers. Computers om betalingen te regelen, aandelen te verhandelen en pijlsnel een paar miljoen dollars om te zetten naar Chinese yuans of Indonesische rupiahs. Gewoon, omdat een klant dat onmiddellijk wil.

Mensen zijn het kapitaal. Zij halen klanten binnen, zij verlenen diensten. Zij koppelen verkopers aan kopers. De deal kan Duitse staatsobligaties betreffen of een Nederlandse levensmiddelenfabrikant. Het is maar wat de klant vraagt.

In computersystemen kun je moeilijk snijden, dus dan maar in het personeel. Het liefst op afdelingen waar het grote geld even niet wordt verdiend. Als gevolg van de zwakke wereldeconomie en het onstuimige klimaat op de beurs zijn er minder grote fusies en overnames en schroeven bedrijven hun expansie- en investeringsplannen terug. De noodzaak voor banken om enorme divisies te hebben die bedrijven assisteren bij dit soort activiteiten, wordt minder. Daar vallen de klappen. Zie UBS. Ook Royal Bank of Scotland en het Japanse Nomura hebben hun Europese zakenbankdivisies afgebouwd.

Dat kan hard zijn. Op de dag dat UBS vorige week meldde 10.000 banen te schrappen, stonden obligatiehandelaren in Londen al voor een dichte deur. Hun pasjes waren gedeactiveerd. Wellicht dat ING als Nederlandse werkgever minder bot is; haar redenering is niet minder berekenend. Duizend voltijdbanen schrappen op de afdeling commercial banking (financiële diensten voor bedrijven) levert vanaf 2015 een besparing op van 260 miljoen euro. Personeel niet als kapitaal, maar als last, zo denken banken in crisistijd.

Banken in Europa constateren dat ze klem zitten. Hun balansen bevatten zwarte gaten, omdat er geen toezichthouder is geweest die echt streng was. Een leegstand kantoorpand in de boeken? Een portefeuille Spaanse bedrijfsleningen? Niemand die banken in Europa dwingt echt stevige verliezen te nemen, zoals in de VS in 2009 wel gebeurde.

Dat is verklaarbaar. Als een toezichthouder een bank dwingt verliezen te nemen, moet er een overheid klaarstaan met een zak geld. Amerika gaf ruim 700 miljard dollar uit om rommelhypotheken op te kopen (Troubled Asset Relief Program) en spendeerde daarna nog eens 75 miljard euro aan kapitaalsteun voor Wall Street. Het kost wat, maar de gaten zijn in Amerika voor een belangrijk deel wel gedicht.

In Europa ligt de bereidheid nog meer kapitaalsteun aan banken te verlenen blijkbaar te gevoelig. In plaats van banken dwingen te hervormen, verstrekte de Europese Centrale Bank vanaf vorig jaar december 1.000 miljard euro gratis geld. Dit was broodnodig om een nieuwe vertrouwens- en kredietcrisis onder banken af te wenden, maar gratis geld maakt lui. Waarom zou een bank pijnlijke verliezen nemen als ze de gaten kan vullen met ECB-steun?

Banken vrezen ook het beleid van Europese politici. Duizenden pagina’s aan nieuwe Europese en nationale regels hebben als doel te voorkomen dat de sector opnieuw ontspoort, zoals in 2008. Maar de initiatieven, zoals de Nederlandse bankbelasting, de Europese financiële transactietaks en de regulering van de derivatenhandel zullen banken ook minder winstgevend maken. Minder winst betekent meer bezuinigen.

Is het dan overal ellende? Zeker niet. Met evenveel vaart als dat banken personeel in Europa ontslaan, breiden ze uit in Azië. Het Britse HSBC maakte vorig jaar bekend 15.000 mensen in Azië aan te nemen. Dat weerspiegelt hoe bankiers de wereld zien. Azië groeit, daar moet je zijn. Volg altijd het geld.