Column

Abraham heft zijn mes – en offert het Mediafonds

‘La bohème’ in de regie van Lotte de Beer. Foto Olivier Middendorp

‘M et steun van het Mediafonds’, zeggen de titels van de film. Hij heet Het offer en is deze avond ook op tv, maar de zaal in theater De Balie in Amsterdam zit vol. Het offer varieert op de geschiedenis van Joran van der Sloot en zijn vader, een jurist. Een jongen vermoordt een meisje. Wat doet de vader? Verraadt hij zijn zoon, of verraadt hij zijn geloof in de rechtsstaat? Filmmaker Jaap van Heusden verdiepte het verhaal door het te laten rijmen op dat Bijbelse akkefietje van Abraham. Wat heb je liever? Je kind of je geloof?

Na een cliffhanger van jewelste hoeft Abraham zijn offer niet te voltrekken, God grijpt in. Eind goed al goed? Dat had je gedacht. Dat het offeren niet doorging, maakt geen verschil. Want papa Abraham was echt serieus bezig een mes in de hals van zijn zoon te zetten. Vader zijn of geen vader zijn, dat was de vraag. Hij koos voor niet zijn – en God beloonde hem, maakte hem aartsvader: „[Ik zal] uw zaad zeer vermenigvuldigen, als de sterren des hemels.” Maar al dat aartsvaderlijke zaad mocht niet baten. Hoe je het ook wendt of keert, Abraham was voorgoed vader-af.

In het Stedelijk Museum in Amsterdam kun je in een soort houten pasfotoautomaat gaan zitten voor korte filmpjes die de Nederlandse beeldende kunst in kaart brengen. En passant doen ze hetzelfde voor de Nederlandse film. Zo verkneukelt Frans Weisz zich met Frans-Weisz-achtige tinteling om beeldhouwer Henk Visch en diens loeressen van sculpturen. Het portret van de confronterende schilder Ronald Ophuis drijft op de typerende schroom van filmer Rudolf van den Berg.

Samen heten de films De Hollandse meesters van de 21ste eeuw. Vorig jaar 20 filmpjes, dit jaar ook 20 en voor volgend jaar hoop ik op weer 20. Wat een jaloersmakend overzicht zal dat worden, vol kleuren, overwegingen en uitspraken. Hadden we zoiets maar van CoBrA, of van Fluxus! ‘Met steun van het Mediafonds’, melden ook deze titels. Eigenlijk zeggen de titels van de meeste Nederlandse documentaires dat.

Nederland is goed in documentaires. Dat begon al vóór Joris Ivens en het duurt tot en met nu. Het documentaire filmfestival IDFA zetelt niet toevallig in Amsterdam. En toch wordt het Mediafonds wegbezuinigd. Een gedachte zit er niet achter, de reden moet verzonnen worden en de gekortwiekte omroepen zullen het gat niet dichten.

Regeren is meer dan bezuinigen, zou ik denken. Maar het regeerakkoord Rutte-Samsom besteedt nauwelijks aandacht aan cultuur, met als reden dat er in de kunsten niet meer te snijden valt. Zelfs een staatssecretaris voor Cultuur kan er niet vanaf.

Hé, een naijleffect. Op de laatste dag van de formatie moet er nog een miljard worden ‘gevonden’.

Há, het Mediafonds. Dat mag dan de hoeder zijn van al die gelauwerde documentaires en populaire tv-verhalen – het wordt toch geofferd.

Abraham heft zijn mes.

Soms willen autoriteiten gewoon bloed zien en dan verwarren ze vernieling met vernieuwing. James Bonds nieuwste, Skyfall, gaat er ook over. Al in de eerste scène klinkt het dreigend: „The prime minister is concerned.” Hu. Nu weet iedereen: er moeten koppen rollen. „It’s a young men’s game namelijk; Q is tegenwoordig een hoogbegaafd kereltje met jeugdpuistjes. Maar M? En James Bond? Die hebben we nu wel gehad. De ene wordt geofferd en de andere moet maar eens met pensioen. Maar offers, zo leert de Bijbel al, zijn niet definitief en Skyfall bevestigt dat. Bond leeft tóch. En M gaat pas als ze zélf gaat, geen seconde eerder. En als er echt iets moet gebeuren, dan halen ze de klassieke Aston Martin uit de garage.

Ze hebben rimpels en vouwen, en James zakt voor zijn fysieke controle. Maar ze zijn sluwe vossen. Origineel van geest en daarbij: wat zijn ze aantrekkelijk. Ja, ook Judi Dench (1934!) als M. Er paraderen allerlei mooie jonge vrouwen, maar zíj is de Bond-girl: wreed en sexy, en ze eindigt in James’ armen. Alles zonder ironie, precies zoals het een Bond-girl betaamt.

Innovatie heeft geen leeftijd. Gebrek aan visie is grijs. Het Mediafonds offeren? Hoezo? Waar blijft die hand uit de hemel?