Republikeinen betalen prijs voor extreme posities

Omstreden standpunten van Republikeinen over verkrachting en abortus, hielpen de Democraten hun meerderheid in de Senaat te behouden.

Dat de Republikeinen een hoge prijs betalen voor de opkomst van hun uiterst conservatieve vleugel, bleek nergens zo direct als in de strijd om de meerderheid in de Senaat. Zeker drie Democraten wonnen vannacht een senaatszetel dankzij extreme posities van conservatieve Republikeinen. Daarmee stelden zij het Democratische overwicht veilig.

Hoewel de definitieve uitslag nog niet bekend was toen deze krant naar de drukker ging, lagen de Democraten op koers om hun meerderheid van 53 van de 100 zetels te behouden, terwijl een paar maanden geleden nog ernstig rekening werd gehouden met een Republikeinse meerderheid in de Senaat. Voor een president is steun in de Senaat cruciaal bij onder meer het sluiten van verdragen en benoemingen in het Hooggerechtshof.

De Republikeinen blijven, zoals verwacht, in de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden: toen vandaag nog niet de uitslagen van alle staten binnen waren hadden ze al zeker 227 van de 435 zetels.

Veel van de Republikeinen in het Huis staan dicht bij de Tea Party. De grenzen van hun districten zijn vaak zo getrokken dat ze meestal nauwelijks concurrentie van Democraten te vrezen hebben. Net zoals veel Democratische Afgevaardigden door de samenstelling van hún districten doorgaans ook vrijwel zeker zijn van herverkiezing.

Anders ligt dat voor kandidaten voor de Senaat, die de kiezers van een hele staat moeten zien te overtuigen. Bij de voorverkiezingen kunnen Tea Party-kandidaten hun meer gematigde Republikeinse rivalen vaak wel verslaan, maar op de echte verkiezingsdag blijken ze dan een te smalle basis te hebben: ze zijn te marginaal voor kiezers in het politieke midden.

Zo konden de Democraten in de conservatieve staat Indiana de senaatszetel in de wacht slepen die 36 jaar bezet was door de gematigde en internationaal georiënteerde Republikein Richard Lugar. Na een bittere strijd was Lugar in de voorverkiezingen verslagen door de Tea Party-kandidaat Richard Mourdock. Maar die verspeelde zijn kansen vervolgens met zijn standpunt dat abortus ook in geval van verkrachting verboden moet zijn. „Zelfs als het leven begint in de vreselijke situatie van een verkrachting, is het wat God heeft gewild”.

Opmerkingen over verkrachting en abortus kostten ook de Republikeinse kandidaat voor de senaatszetel in Missouri, Todd Akin, de overwinning. De aanvankelijk kansloos geachte Democratische senator Claire McCaskill won, nadat Akin had gezegd dat vrouwen die het slachtoffer zijn van een „legitieme verkrachting” niet zwanger kunnen worden.

In het progressieve Massachusetts zag de gematigde Republikeinse senator Scott Brown de nationale ophef over Akin en Mourdoch met lede ogen aan. Na een nek-aan-nek-race verloor hij van de populistische Democraat Elizabeth Warren.

Een andere Republikein die in moeilijkheden kwam door de rechtse koers van haar partij was Linda McMahon, die meer dan 42 miljoen dollar uit haar eigen vermogen besteedde om tot senator voor Connecticut gekozen te worden. Het mocht niet baten, zelfs niet toen ze haar partij bruuskeerde door de kiezers aan te raden zowel op haar als op Barack Obama te stemmen. De zetel, die nu nog bezet wordt door senator Joe Lieberman, gaat naar de Democratische Afgevaardigde Chris Murphy.

In Maine was een zetel vrijgekomen omdat de gematigde Republikeinse senator Olympia Snowe zich onverwachts niet herkiesbaar stelde vanwege het bittere klimaat in Washington. Noch de Democratische noch de Republikeinse kandidaat won: de onafhankelijke oud-gouverneur Angus King komt in de Senaat. Naar verwachting zal hij vaak meestemmen met de Democraten.