Column

Politieke taalstrijd: woorden als wapens

Taal is, na de belastingheffing, het belangrijkste wapen van een politicus. Hoe vertel ik mijn kiezers dat verkiezingsbeloftes zijn gesneuveld, hoe vier ik overwinningen zonder of juist dóór coalitiegenoten of tegenstanders te degraderen en hoe masseer ik pijnlijke maatregelen met woorden vol optimistische klanken tot onvermijdelijke consensus? Een paar handige woorden voor Mark Rutte die straks zijn regeringsverklaring houdt. En voor u – zodat u ze begrijpt.

Geval. Zoals gebruikt in: bestaande gevallen. Tot voor kort was dit een aanduiding voor asielzoekers. Nu zijn bestaande gevallen vier miljoen huishoudens met een eigen woning en een hypotheek en was de vraag: moet de beperking van de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente alleen gelden voor mensen die een woning kopen, of ook voor wie al een koopwoning heeft? Dat laatste dus. Burgers zijn kiezers en heten nu gevallen. De verkiezingsstrijd heet straks gevallenstrijd.

Ombuiging. Bezuiniging zonder veel ideologie.

Hervorming. Een bezuiniging mét ideologische basis die een hoger doel dient (economische groei, banen). Zo heb je hervormingen op de woningmarkt (zie ook: Geval) en op de arbeidsmarkt (bekorten en verlagen WW, versnellen ontslagmaatregelen, versoberen ontslaguitkering). Ideologie is in Nederland overigens meer dan partijpolitiek: ook het terugdringen van het begrotingstekort en loonmatiging zijn ideologische concepten.

Marktwerking. Is een van de woorden die links onderscheidt van rechts. Links is tegen meer marktwerking in de zorg, want dan stijgen de kosten. Rechts houdt niet van meer marktwerking in concertzalen, want dan stijgen de toegangsprijzen. Rutte II negeert het woord marktwerking – op één punt na: concurrentiewaakhond NMa moet meer kartelboetes (125 miljoen euro in 2017) uitdelen aan bedrijven die kennelijk lak hebben aan marktwerking. Zo sla je ideologisch een homerun: de VVD is vóór marktwerking, de PvdA kan een boete heffen, samen boeken zij dit als een bezuiniging en PvdA-minister Dijsselbloem heeft een lager begrotingstekort.

Basispad. Is de uitgangspositie voor de koopkrachtplaatjes van nieuwe kabinetsmaatregelen van het Centraal Planbureau. Omdat Rutte II het schrappen van het reiskostenforfait uit het Lenteakkoord ongedaan maakt, verbeterde het koopkrachtplaatje automatisch. Als Rutte II straks met compensatie komt voor de inkomensafhankelijke zorgpremies voor hogere inkomens, gaan zij erop vooruit.

Intensiveren. Nieuw synoniem voor investeren, zie aldaar.

Investeren. Eigenlijk is de hele rijksbegroting één grote investering, maar zo ver durft geen kabinet te gaan. In het bedrijfsleven is een investering een uitgave die rendement oplevert met meer productie of minder mensen. In de politiek is een investering een uitgave die extra mensen aan het werk zet. Rutte II heeft uitgeruild: investeringen in politie voor de VVD, investeringen in onderwijs voor de PvdA. Maar pas op: hoe groot een investering ook is, het telt nooit op tot een banenplan. Dat woord mogen ministers niet gebruiken. Partijvoorzitters wel. Een banenplan is net als nivellering en marktwerking: het bindt niet.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.