Over de hypotheek praat niemand meer

VVD-leden en -kiezers zijn woest om de wijzigingen in de zorgpremie. De partijtop verdedigt het regeerakkoord.

Wie had dat ooit gedacht? Het grootste VVD-taboe is bijna geruisloos van zijn gevoeligheid ontdaan. Premier en partijleider Mark Rutte beloofde tijdens de verkiezingscampagne nog dat de hypotheekrente bij de „VVD als een huis staat”. In de formatieonderhandelingen met de PvdA accepteerde Rutte al heel snel een vergaande beperking van de aftrek, vooral voor hogere inkomens. En nu blijkt dat een belangrijk deel van de achterban het allemaal prima vindt.

NRC Handelsblad en OverheidinNederland.nl vroegen lokale en regionale VVD-bestuurders hoe erg zij die beperking van de aftrek vinden. Tweederde van de burgemeesters, wethouders, raads- en Statenleden heeft er weinig tot geen problemen mee. Het is een schrale troost voor de VVD-top, die zich in de formatieonderhandelingen een heel andere zorg op de hals haalde: de inkomensafhankelijke zorgpremie. Daarvan is de acceptatie onder diezelfde groep mensen een stuk kleiner, zo blijkt uit de enquête. Van de 688 VVD’ers die aan de enquête hebben meegedaan, kan 40 procent er „absoluut niet” mee leven.

Het is de zoveelste aanwijzing – na duizenden woedende e-mails, openlijke kritiek van coryfeeën als Frits Bolkestein en Hans Wiegel en schrikbarende opiniepeilingen – dat de VVD-top nog behoorlijk veel werk zal moeten verrichten om de maatregel aan de eigen mensen uit te leggen. Dat is deze week begonnen. In navolging van de PvdA, is de VVD begonnen aan een tour door het land om het regeerakkoord te verdedigen. De lat ligt hoog: volgens een gisteravond gepubliceerde peiling van TNS-Nipo zou de VVD de helft van haar 41 zetels kwijtraken als er nu Tweede Kamerverkiezingen gehouden worden.

Het is voor Rutte cruciaal dat deze communicatieoperatie slaagt, en niet alleen wegens de peilingen. De inkomensnivellering via de zorgpremie is een van de kroonjuwelen van coalitiepartner PvdA. Het is de belangrijkste verdedigingslinie van de sociaal-democraten tegen verwijten uit de achterban over de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, inkorting van de WW-duur en de harde asiel- en justitiemaatregelen die in het nieuwe regeerakkoord staan.

Als de VVD al te veel terugkrabbelt, vervalt het hele principe van deze coalitie: elkaar veel gunnen. Want voor het terugdraaien van de inkomensafhankelijke zorgpremie zal de PvdA iets terugeisen.

Had de VVD deze beroering niet zien aankomen? Net na de presentatie van het regeerakkoord wuifden VVD’ers de snel opkomende storm aan kritiek nog weg. Het zou maar een paar weken duren, en dan zou blijken dat de PvdA ook heel veel dingen aan de VVD had weggegeven. Sterker nog, zei een VVD’er die anoniem wilde blijven, de VVD had de onderhandelingen gewonnen.

Naarmate de week vorderde, werden de reacties uit het VVD-kamp wat minder laconiek. Dat had vooral te maken met de manier waarop de partijtop met de onrust omging. Diverse media kwamen met berekeningen van de zorgpremie die een grote inkomensachteruitgang voor grote groepen voorspelden. De VVD-top zei dat die berekeningen niet klopten, stelde er geen eigen informatie tegenover en deed er verder het zwijgen toe. Het leidde tot irritatie bij PvdA’ers: waarom liet hun coalitiepartner het zo uit de hand lopen? De analyse daar was dat VVD’ers na twee jaar goede pers niet meer weten hoe ze met rumoer in eigen gelederen moeten omgaan. Rutte gaf dat uiteindelijk, vrijdagavond op een VVD-bijeenkomst, toe: „Een schoolvoorbeeld van briljante crisiscommunicatie” was het allemaal niet.

Er is niet alleen slecht nieuws voor de VVD. Ondanks de haperende start zijn de bestuurders optimistisch over de levensvatbaarheid van het kabinet. Tweederde denkt dat er een (zeer) grote kans is dat de coalitie de vierenhalf jaar vol maakt. En de kritiek blijft, nog, beperkt tot de zorgpremie. Er is massale steun voor de coalitie met de PvdA, en bijna evenveel steun voor VVD-leider Rutte zelf.