Keurige Mitt Romney was nooit geliefd

Om muiterij te voorkomen moest hij naar rechts, om de zwevende kiezer te winnen moest hij naar het midden. Mitt Romney faalde op beide fronten. Zijn partij zal hem snel vergeten.

TOPSHOTS Republican presidential candidate Mitt Romney concedes defeat November 7, 2012 in Boston, Massachusetts, telling supporters that he had called US President Barack Obama to congratulate him on his victory. AFP PHOTO/DON EMMERT AFP

Mitt Romney sloot begin dit jaar een verstandshuwelijk met de Republikeinse partij. Romney wilde president worden, en de Republikeinen wilden een kandidaat die kiezers in het politieke midden aanspreekt. Romney leek in alle opzichten een veilige keuze, maar geliefd werd hij nooit. Na zijn verlies vannacht zal hij snel vergeten zijn in de partij die hem altijd gewantrouwd heeft.

Romney nam vannacht afscheid met een speech die nog geen vijf minuten duurde. Hij riep zijn partij op zich te verenigen, en „de hand te reiken” naar Democraten, om resultaten te boeken.

Het is twijfelachtig of er nog naar Romney geluisterd wordt. Alsof hij nooit bestaan had, namen conservatieve leiders en commentatoren vannacht al afscheid van hem. De Tea Party, de machtige en activistische rechtervleugel van de Republikeinen, noemde Romney vannacht „een zwakke gematigde kandidaat”, die de Republikeinen „door de elites” was opgedrongen. Op FoxNews werd hij aangeduid als „de mormoon”, een verwijzing naar het onder evangelische kiezers omstreden geloof van Romney.

Mitt Romney won de voorverkiezingen dit voorjaar in een zwak deelnemersveld. Hij moest na zijn winst vanaf het begin twee gevechten leveren, en hij verloor ze uiteindelijk allebei. Hij moest niet alleen de strijd aangaan met president Obama, maar werd gedwongen zijn energie te steken in zijn eigen achterban. Romneys grootste probleem, schatte hij zelf in, was het enthousiasmeren van de conservatieve kiezer, die mogelijk niet zou komen opdagen bij de verkiezingen. Om muiterij in eigen gelederen te voorkomen, moest hij naar rechts. Maar om de zwevende kiezer te winnen, moest hij naar het midden.

Het resulteerde in een zwalkende koers. Tijdens de voorverkiezingen en in de zomermaanden plakte hij het woord ‘conservatief’ op zijn campagnebus, en presenteerde zich als de erfgenaam van Ronald Reagan. Hij liet zich kennen als een harde zakenman, die zou afrekenen met spilzucht van een grote overheid. Zijn beruchte uitspraak, achter gesloten deuren, dat 47 procent van de Amerikanen profiteert van overheidsprogramma’s, typeerde de rechtse lijn. Romney benoemde verder de conservatieve afgevaardigde Paul Ryan als kandidaat voor het vicepresidentschap, in de hoop het enthousiasme van de partijbasis terug te winnen.

Begin oktober, tijdens het eerste televisiedebat met Barack Obama, veranderde Romney plots van toon. Hij wilde niet hard ingrijpen in het sociale stelsel van gepensioneerden of zieken, zei hij. Het was juist Obama die dat wilde. Ook op buitenlands beleid probeerde hij Obama opeens links in te halen. Het sloeg even aan bij kiezers, hij ging omhoog in de peilingen.

Op deze manier, calculerend en tactisch schuivend, heeft Romney zijn politieke carrière altijd vormgegeven. Hij was een gematigd gouverneur van de Democratische staat Massachusetts, maar veranderde veel standpunten toen hij in 2007 voor het eerst een gooi naar de Republikeinse nominatie deed.

De benoeming van Ryan is achteraf een strategische blunder geweest, die hem mogelijk de verkiezing heeft gekost. Ryan wil drastisch bezuinigen op ouderenzorg, en joeg veel oudere kiezers in het vergrijsde Florida recht in de armen van Obama. Romney had zonder Ryan Florida waarschijnlijk met gemak kunnen winnen. Zelfs Ryans thuisstaat Wisconsin wisten de Republikeinen niet te winnen. Toen Romney naar het midden schoof, was Ryans rol van rechts geweten in de campagne uitgespeeld. Hij trad zelden nog ergens op, en slikte zijn harde uitspraken meestal in.

Kritiek op Romney in eigen kring was vaak dat hij te mechanisch was, te weinig menselijk. Republikeinen houden van emotie in de politiek, maar kregen die niet van Romney. Hij bleef op de vlakte over zijn mormoonse geloof, dat gevoelig ligt in de christelijke achterban. Hij gaf zelden interviews, zelfs niet bij welwillende media. Hij beperkte zich tot kritiek op Obama’s economische beleid. Toen hij bij de Republikeinse conventie eindelijk details losliet over zijn persoonlijke leven, kreeg hij een staande ovatie. Toch durfde hij dit niet door te zetten.

Ironisch is dat onder Romney, die zichzelf uiteindelijk in het midden positioneerde, de partij de aansluiting met datzelfde midden is kwijtgeraakt. Tekenend was het enorme verlies voor enkele van de rechtlijnigste conservatieve Republikeinen in de Senaatsverkiezingen: Todd Akin in Missouri en Richard Mourdouck in Indiana. Beide kandidaten werden op handen gedragen door de activistische achterban, en versloegen tijdens voorverkiezingen gerenommeerde, gematigde Republikeinen. Maar buiten de partij joegen ze met hun uitspraken over abortus en verkrachtingen veel kiezers weg.

Vooral vrouwen, die toch al in meerderheid geneigd zijn Democratisch te stemmen, voelen zich door de Republikeinen niet begrepen. En met alleen de steun van de white male vote win je geen verkiezingen, zeker niet in een Amerika dat steeds minder blank wordt, zo luidden de eerste analyses van enkele Republikeinse commentatoren van de nederlaag van gisternacht. „Ik denk dat de Republikeinen hopeloos hebben gefaald in het aanspreken van minderheden”, aldus de Mike Huckabee, zelf evangelische conservatief, op de rechtse zender Fox News.

De afstand tussen partij en het steeds heterogenere Amerikaanse electoraat groeit hard. De toon wordt op lagere niveaus gezet door uitstekend georganiseerde conservatieve groepen: Tea Party-aanhangers die lage belastingen willen, evangelische christenen en wapenbezitters. Zij zorgen ervoor dat rechts-conservatieven het bij verkiezingen voor schoolbesturen, gemeenteraden of andere posten winnen van gematigde kandidaten die juist een bredere kiezersgroep dan alleen Republikeinen aanspreken.

De conservatieve basis zal het verlies van vandaag juist wijten aan de middenkoers van Romney, en aan de partijelite die zijn verkiezing mogelijk had gemaakt. Vanaf vandaag zit de partij zonder leider, en het gevecht zal uitbreken tussen de establishment-vleugel, vertegenwoordigd door de partijtop in Washington, en de puriteinen.

Die groep groepeert zich rondom Rick Santorum, Michele Bachmann en Sarah Palin. Paul Ryan, als hij niet beschadigd is door zijn alliantie met Romney, zou ook een voorman van die beweging kunnen zijn. Rick Santorum zei dit jaar dat hij liever een partij wil die zuiver op de graat is, dan een partij die „een lege overwinning” behaalt. Mogelijk gaan de Republikeinen verder met het marginaliseren van de eigen partij.