'De acteur in me wilde de hoofdrol'

Als acteur leek Ben Affleck in 2003 passé. Als regisseur nam hij revanche: zijn derde film Argo lonkt naar Oscars.

BEN AFFLECK as Tony Mendez in “ARGO,” a presentation of Warner Bros. Pictures in association with GK Films, to be distributed by Warner Bros. Pictures. Keith Bernstein

Hij kent ze nog, de goedkoopste vliegtuigmaatschappijen die van Boston naar New York vlogen. Samen met zijn beste vriend Matt Damon vloog de 15-jarige kindacteur Ben Affleck ieder weekend van zijn woonplaats naar New York om audities te doen voor filmrolletjes. Daar sliepen de twee op de vloer in het eenkamerappartementje van Bens opa.

Bijna tien jaar en vele audities later was het tweetal het zat niet gecast te worden voor de rollen die ze voor ogen hadden. Ze schreven het script van Good Will Hunting (1997), gaven zichzelf de hoofdrollen, en wonnen als jongste scriptschrijvers ooit een Oscar. Affleck leek een glansrijke acteercarrière tegemoet te gaan. Toch loste hij nooit de belofte in van aankomend superster. In 2003, het jaar waarin Gigli - door sommige recensenten bestempeld als „slechtste film allertijden” - uitkwam, leek hij zelfs voltooid verleden tijd: een ster die met zijn relaties met de Jennifers Lopez, Aniston en Garner meer indruk maakte in de roddelbladen dan in de films waaraan hij meewerkte.

In 2007 gooide de acteur het roer om en vond zichzelf opnieuw uit als regisseur. De veertigjarige Ben Affleck zit in een hotel in Soho (Londen) voor de promotie van Argo, de derde film die hij regisseerde en waar hij ook de hoofdrol in speelt. Naast hem zit acteur Bryan Cranston (56), bekend van de populaire serie Breaking Bad, en in Argo te zien als CIA-commandant Jack O’ Donnell. Affleck zit op het puntje van zijn stoel. Zijn handen bewegen met elk woord dat hij uitspreekt. Hij kiest zijn woorden snel, het oppervlakkige Hollywood dat hij representeert lijkt hem niet helemaal te passen.

Ironisch genoeg is in Argo dezelfde dubbele rol voor hem weggelegd: Affleck speelt de intelligente CIA-agent Tony Mendez die het voor elkaar krijgt om zes Amerikaanse diplomaten Iran uit te loodsen door ze de crew van een nep-Hollywoodfilm te laten spelen. „Een waargebeurd verhaal”, benadrukt Affleck. „Maar deze uiterst geheime missie werd pas in 1997 vrijgegeven.” Daarom zijn er maar weinig mensen die van deze opmerkelijke voetnoot van de gijzeling van de Amerikaanse ambassade afweten.

Affleck herinnert zich niets meer van de periode waarin 52 van zijn landgenoten werden gegijzeld. Het was in 1979, op het hoogtepunt van de Iraanse revolutie. Affleck was zeven jaar oud, en Amerika keek met ingehouden adem, maar ook woedend toe. Meer dan dertig jaar later kreeg hij het script van Argo opgestuurd. Het kwam precies op het juiste moment.

„Voor mijn nieuwe film wilde ik zo ver mogelijk van de misdaad in Boston vandaan blijven”, zegt Affleck. Zijn debuutfilm was het prachtig ambivalente Gone Baby Gone (2007), over een kidnapzaak in Boston die misschien beter niet had kunnen worden opgelost. Afflecks vervolg The Town (2010) is eveneens in Boston gesitueerd, de stad waar hij opgroeide en interesse kreeg voor acteren. Omdat zijn vader acteur, producent en regisseur was kon Ben al op zijn achtste aan de slag als presentator van een educatief kinderprogramma. Nu wil hij van zijn ‘Boston-guy’ imago af. Het script van Argo leek daar geknipt voor.

Het Midden-Oosten trekt de regisseur wel; op de universiteit volgde hij een major in Midden-Oostenstudies, die hij niet afmaakte om zich volledig te kunnen storten op zijn acteercarrière. Nu haalt hij als regisseur zijn gemiste colleges in en maakt door het script van Argo kennis met een verhaal waar hij meteen enthousiast van werd. „Als acteur ben je constant op zoek naar mooie rollen. Ik las dit script als een regisseur, maar de acteur in mij wilde de hoofdrol. Omdat ik sliep met de regisseur kreeg ik de rol”, lacht hij.

Regisseur wilde Affleck altijd al worden. „En dat resulteerde in een paar hele slechte studentenfilms.” Affleck doelt op zijn eerste korte film getiteld, I Killed My Lesbian Wife, Hung Her on a Meat Hook, and Now I Have a Three-Picture Deal at Disney (1993), over een regisseur bij wie een steekje loszit. „Gelukkig kon ik uiteindelijk mijn acteercarrière gebruiken als gratis filmschool. Als je zelf in de film speelt kunnen ze je niet van de set sturen als je vragen stelt.”

Aan de manier waarop hij regisseert, lees je af dat Affleck zelf acteur is, vindt Cranston. „Op de set kan een regisseur echt de sfeer bepalen. Als hij heel nerveus en onzeker is, of juist een schreeuwer, schiet het niet op. Ben creëerde een omgeving waar iedereen zich comfortabel genoeg voelde om dingen uit te proberen en risico’s te nemen. Een groot deel van zijn regie zat ‘m in het voorwerk, zonder dat we ook maar iets hadden opgenomen.” Voor zijn rol in Pearl Harbor (2001) onderging Affleck zelf een week lang een loodzwaar ‘bootcamp’. Ter voorbereiding van Argo sloot hij de acteurs die het ondergedoken ambassadepersoneel speelden een week lang met elkaar op in een ruimte. Zonder telefoons, met tijdschriften uit de jaren zeventig. „In het begin stribbelden ze wel wat tegen. Er ontstond onenigheid over wanneer een telefoontje bestempeld kon worden als een noodgeval, maar achteraf vond iedereen het geweldig.”

Toch zijn er grenzen aan de voorbereidingen die de regisseur kon treffen. „Ik wilde voor deze film wel naar Iran gaan, waar alles zich afspeelt, maar het bleek onmogelijk om daar met het ministerie van Buitenlandse Zaken te praten. Ik werd gewaarschuwd dat ik in een politiek klimaat terecht kon komen dat simpelweg te onvoorspelbaar was.” Daarom vroeg Affleck Iraanse filmmakers of ze wat gebouwen en bergen voor hem konden filmen in de buurt van Teheran. „Maar zelfs zij waren uiteindelijk te bang. Het toont hoe beangstigend het regime is.”

Dat je voor Iran de deur helemaal niet uit hoeft, ondervond Affleck pas later. In zijn huidige woonplaats Los Angeles schoot hij uiteindelijk een groot gedeelte van Argo. „Daar bleken zo’n half miljoen Iraniërs te wonen”, zegt hij, nog steeds lichtelijk verbaasd. „Ironisch genoeg zijn ze allemaal gevlucht uit Iran na de gebeurtenissen in 1979. Ik had geen idee dat het zo’n grote gemeenschap was.”

Ook voor Matt Damon, met wie hij ook na het succes met Good Will Hunting bevriend bleef, hoeft de regisseur tegenwoordig de deur niet meer uit. Damon kwam vorige maand naast de familie Affleck wonen. Of Argo volgend jaar een Oscar zal winnen, zoals sommigen al voorspellen, maakt Affleck niet uit. „Ik wilde deze film zo goed mogelijk maken, zodat er veel mensen naar de bioscoop gaan. Ik heb er ontzettend hard aan gewerkt, maar als niemand hem ziet is het slechts een boom die omvalt in het bos.”