Bij de aardappelboer zit goud in de grond

Ga een patatje halen nu het nog kan. De aardappelprijs breekt records door het natte weer. De boeren hoor je niet klagen.

Zeeland, 5 november 2012 Natte akkers op het eiland Schouwen zorgen voor overlast om op tijd de aardappels te oogsten. Foto: Walter Herfst

Verslaggever

Burgh-Haamstede. Huub Remijn loopt met hoge kaplaarzen over de akker met vijf hectare aardappels. De lucht is blauw en droog, maar het land oogt angstaanjagend donker door de vele regen van de afgelopen tijd. Als de Zeeuwse landbouwer te lang op een van de aardappelbedden staat, zakt hij erdoor. „In de bedden zit nu de maximale hoeveelheid water”, zegt hij met een zorgelijke blik. Het zijn net sponzen, volgezogen met regenwater. „Het water moet eerst wegzakken voordat het überhaupt ergens op lijkt.”

Remijn schudt zijn hoofd, oogsten zit er voorlopig nog niet in. Eerst drie dagen droog weer, dan kan hij hopelijk toeslaan.

Het landbouwbedrijf (150 hectare) van de 40-jarige Remijn ligt in Burgh-Haamstede, op Schouwen-Duiveland. De polder is stil en verlaten, nergens zijn machines aan het werk. Diepe, blubberige tractorsporen op de akkers tekenen de loodzware oogst van dit najaar. Het zijn de resten van de titanenstrijd van de boeren tegen de regen. In heel oktober en de eerste dagen van november viel hier in totaal ruim 160 millimeter water.

Naar schatting zit nog bijna 5 procent van alle Nederlandse consumptieaardappelen (67.000 hectare) in de grond. De problemen zijn het grootst in de kustprovincies, waar door het warme zeewater vorige maand aanzienlijk meer buien vielen dan in de rest van het land.

In andere aardappellanden zijn de problemen groter. Door overvloedige regenval staan er nog vele duizenden hectares in (West-)België, (Noord-) Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Samen met Nederland en Duitsland zijn dit de ‘big five’ van de aardappelproducerende landen. De vrees is dat de vorst vroeg invalt en miljoenen kilo’s aardappels doodvriezen.

De spanning op de aardappelmarkt is groot. De eerste aardappelnotering van dit seizoen brak direct een record: de landbouwbeurs in Emmeloord noteerde eind vorige week 23 tot 27 euro per 100 kilo voor fritesaardappelen uit de schuur. Het was de hoogste start van de aardappelprijs – die normaal tussen de 10 en 15 euro ligt – sinds het extreem droge jaar 1976.

De vader van Remijn graaft met een schop geultjes op een akker dichtbij de boerderij, zodat het overtollige water wegloopt. Binnen vertelt Remijn dat hij continu de weersvoorspellingen bekijkt op vier verschillende websites. 25 van de in totaal 30 hectare aardappels (ras Agria) heeft hij gerooid. Maar voor die laatste vijf hectare was het de afgelopen twee weken te nat. Zijn gezin ging met de herfstvakantie naar Spanje. Remijn bleef speciaal thuis voor de aardappeloogst. Het bleek voor niks, hij kon die week niets doen op het land.

Als je het natte aardappelland ziet, zou je het niet denken, maar Remijn heeft goud in de grond. Met de huidige prijzen is de vijf hectare zo’n 75.000 euro waard. Een topjaar lonkt. Gunstig is dat hij al zijn aardappelen heeft bewaard voor de vrije markt, zijn vaste strategie.

Remijn vindt het niks om eerder in het jaar termijncontracten net boven de kostprijs (rond de 12 eurocent per kilo) af te sluiten en daarmee meer zekerheid te hebben. „Ik neem geen genoegen met een marge van 5 procent. Ik ben geen producent van wasknijpers.”

Door de hoge aardappelprijzen zullen ook de fritesprijzen stijgen. „Daar is geen ontkomen aan”, zegt Han van den Hoek, directeur grondstoffen bij McCain, ’s werelds grootste producent van ingevroren aardappelproducten. „Onze marges zijn te klein om een flinke stijging in de grondstofprijs te kunnen opvangen.” Hoeveel de patatprijzen gaan stijgen, durft hij niet te zeggen. „Dat is sterk afhankelijk van wat er nog aan aardappels uit de grond komt.”

Ook Van den Hoek houdt de weersvoorspellingen continu in de gaten. „Het is een zenuwachtige periode. We leven van dag tot dag”, zegt hij vanuit zijn auto, terwijl er net een bui over de snelweg bij Dordrecht trekt. Het weerbericht (er wordt wisselvallig weer afgegeven) zal deels de marktprijzen bepalen. Bij droog weer kunnen de resterende aardappels in Nederland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk nog gerooid worden. De verwachting is dat de prijs dan daalt. Maar mocht een deel van de oogst mislukken, dan volgt waarschijnlijk een rat race tussen de fabrieken om de piepers op de vrije markt.

Remijn kijkt uit over zijn aardappelland. Vooral in het ‘sproeispoor’ staat veel water: het hele jaar banjert de sproeimachine door dit traject met als gevolg dat er bij regen snel plassen in komen te staan. De kwaliteit van het gewas is goed, zegt hij, al is er een verhoogd risico op rotte aardappels. De aardappel is een risicovol gewas, weet Remijn. Regen kostte hem al veel geld. Hij maakte het rampjaar 1998 (eenderde landelijke oogst verloren) mee. En ook in 2000, 2001 en 2002 had hij veel waterschade. Sinds die jaren teelt hij minder aardappels.

Remijn blijft hoopvol. Hij heeft alvast een grote, krachtige zelfrijdende aardappelrooier met rupsbanden gereserveerd bij een loonwerker in de buurt. Hij lacht: „Aan het eind van de week kunnen we misschien wel rooien.”

    • Steven Verseput