De Verenigde Staten platzak ten strijde tegen problemen van wereldformaat

Na het feest moet Obama morgen meteen verder met de hoofdpijndossiers die hij niet heeft opgelost in zijn eerste termijn. Overkoepelend probleem: het geld is op.

President Obama en vicepresident Biden vieren de overwinning vannacht. In zijn toespraak bedankte Obama Biden als „mijn vriend en partner van de afgelopen vier jaar, Amerika’s happy warrior”. De omschrijving van Biden als ‘blije strijder’ werd razendsnel populair op Twitter. Biden blijft in functie, maar minister van Financiën Geithner heeft al gezegd dat hij geen tweede termijn ambieert. Foto AFP

President Obama stipte de economie herhaaldelijk aan in zijn overwinningstoespraak vannacht, telkens op een hoopvolle toon. „Onze economie is aan het herstellen” , zei hij, en: „We willen dat onze kinderen in een land leven dat niet gebukt gaat onder schulden.”

Zijn optimisme ten spijt, belooft de zwakke economie juist het overkoepelende probleem te worden van zijn tweede termijn. De president heeft nog veel lastige dossiers over uit zijn eerste termijn. Maar het geld voor oplossingen is op. Obama heeft daardoor weinig bewegingsruimte om grote veranderingen teweeg te brengen in Amerika. Ook internationaal neemt zijn invloed hierdoor af.

De staatsschuld

Obama moet greep krijgen op de alsmaar stijgende staatsschuld, iets wat hem in zijn eerste termijn niet is gelukt. Gezien de ernst van de economische crisis die Amerika doormaakt is dat niet verwonderlijk. Fiks bezuinigen kan een broos herstel vroegtijdig beëindigen. Maar met een staatschuld van bijna 52.000 dollar (40.475 euro) per inwoner, zijn de grenzen bereikt. Obama heeft nauwelijks geld voor nieuwe initiatieven, zoals zijn voorstel voor beter onderwijs. Intussen wordt de schatkist leeggezogen door kosten die automatisch stijgen, zoals zorguitgaven, uitkeringen voor ouderen, en de rente die betaald moet worden over die steeds hogere schuld.

De begrotingsafgrond

Nog voor de tweede inauguratie van Obama, eind januari, doemt de onheilspellend klinkende ‘begrotingsafgrond’ op. De president en het Congres hebben zichzelf een megapakket van automatische bezuinigingen en belastingverhogingen opgelegd (7 biljoen dollar in tien jaar) als ze niet voor eind dit jaar met een beter plan komen om de staatsschuld te verlagen. Gevreesd wordt dat de bezuinigingen zo drastisch zijn dat de Amerikaanse economie weer in recessie raakt. Het Congres bereikt naar verwachting vlak voor de deadline een tussenoplossing, waarbij het nog wat extra tijd krijgt om te zoeken naar alternatieven. Maar een politiek gevecht over bezuinigingen is onvermijdelijk in 2013.

Een steeds sterker China

Obama moet in zijn tweede termijn de schade herstellen die zijn ommezwaai jegens China veroorzaakte. Hij begon zijn presidentschap met het aanhalen van de banden, maar deinsde terug toen China daarop assertief reageerde. Ook hier is economie cruciaal. China groeit, zij het langzamer dan eerst. Met het financieren van de Amerikaanse schuld stelt China de VS in staat geld uit te blijven geven. Tegelijkertijd klaagt Amerika dat China banen steelt met hun lage lonen en wisselkoersmanipulatie. Obama heeft China nodig, maar is wantrouwend. Hij zei in zijn overwinningsspeech dat de VS de sterkste militaire macht blijven. Maar het defensiebudget van China groeit snel, terwijl Amerika moet besparen.

Europese besmetting

De economische crisis in Europa houdt aan en kan terugslaan op de Verenigde Staten. De financiële markten zijn iets gekalmeerd, maar het gevaar blijft dat Spanje een gigantisch noodplan nodig heeft. Obama koos tijdens zijn eerste termijn voor een afstandelijke aanpak, waarbij hij zijn minister van Financiën, Timothy Geithner, naar Europa stuurde en de rest managede per telefoon. De VS staken geen geld in het reddingsfonds van het IMF voor Europese crisislanden. In Amerika gaat het economisch beter, maar het herstel kan worden onderbroken als Europa weer in recessie raakt. Meer betrokkenheid van Obama is nodig. Als Europa daar nog op zit te wachten.

Dure klimaatproblemen

Meer dan de helft van de Amerikanen zegt inmiddels dat klimaatverandering wordt beïnvloed door menselijk handelen. Orkaan Sandy heeft die gedachte versterkt. De roep om betere kustbescherming neemt toe. Maar lokale overheden zijn platzak en ook Washington heeft geen geld voor het tegengaan van gevolgen van klimaatverandering. Tijdens zijn eerste termijn sprak Obama in algemene bewoordingen over klimaatverandering. Hij schetste het als een win-win-situatie, waarbij de groei van ‘groene’ bedrijven de economie stimuleert. Maar bij iedere natuurramp wordt duidelijker dat klimaatverandering vooral een kostenpost is.