Vandaag kiest Amerika een president. Zes vragen over de finale van een lange strijd

Wordt het Obama of Romney? Na veertien maanden strijd naderen de Amerikaanse presidentsverkiezingen de finale. Zes vragen over wat er vandaag en vannacht gaat gebeuren en waar we op moeten letten.

Na veertien maanden strijd naderen de Amerikaanse presidentsverkiezingen de finale. Foto AP

Florida, Ohio, Virginia, Wisconsin, Colorado, Iowa, New Hampshire, North Carolina en Nevada. Dat zijn de swing states waar alle ogen vannacht op zijn gericht. Na veertien maanden strijd naderen de Amerikaanse presidentsverkiezingen de finale. Zes vragen over wat er vandaag en vannacht staat te gebeuren.

Hoe zit het ook alweer met die kiesmannen en swing states?

Presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten zijn een strijd om kiesmannen. In totaal zijn er 538 kiesmannen te verdelen, min of meer proportioneel aan het aantal inwoners van een staat. In dit systeem krijgt de kandidaat die meer dan vijftig procent van de stemmen wint alle kiesmannen van die staat. Zo was het dus mogelijk dat George W. Bush in 2000 president werd terwijl zijn uitdager Al Gore de meeste stemmen kreeg. De kandidaat die vandaag meer dan 270 kiesmannen binnenhaalt, wordt president.

In de swing states heeft geen van de kandidaten een duidelijke voorsprong. Deze negen staten zijn dus cruciaal voor de uitslag. Alle andere staten zijn Democratische of Republikeinse bolwerken waar geen verrassingen zullen plaatsvinden. Doordat Obama niet zal verliezen in zwaarwegende staten als Californië en New York, is Obama al zeker van veel meer kiesmannen dan Romney.

Via deze geweldige infographic van The New York Times kan je de verschillende scenario’s bekijken. Als Obama wint in Florida - één van de hoofdprijzen - en nog één swing state, dan blijft hij in het Witte Huis. Voor Romney ligt de situatie anders. Als hij Florida verliest, moet hij alle andere swing states winnen.

Ook Ohio, waarvan de uitslag eerder wordt verwacht dan Florida, wordt gezien als één van de hoofdprijzen. Er zijn 18 kiesmannen te verdelen en bij de laatste twaalf presidentsverkiezingen koos Ohio iedere keer voor de winnaar.

Wie gaat er aan de leiding? Obama of Romney?


De overweldigende meerderheid van de Nederlanders zou vandaag, als dat kon, stemmen op Obama. Hier zou zo’n 88 procent van de Nederlanders Obama een tweede termijn gunnen, bleek gisteren uit een onderzoek van Intomart Gfk. Op Romney zou slechts 2,9 procent stemmen. De rest kon geen keuze maken.

De Amerikaanse peilingen zijn veel minder gunstig voor Obama. Op basis van het aantal kiesmannen heeft Obama een flinke voorsprong, maar in de landelijke peilingen is het een nek-aan-nekrace. 48 procent gaat op Obama stemmen, 46 procent op zijn uitdager, meldde Reuters gisteravond nog op basis van een peiling. In de swing states belooft het spannend te worden en zijn de verschillende peilingbureaus het niet eens. Als we bijvoorbeeld naar Florida kijken voorspelden de Amerikaanse collega’s van Maurice de Hond de afgelopen dagen het volgende:

Too close to call dus. Daarom maakten Obama en Romney gisteren beiden nog een eindsprint langs de swing states. Romney ging voor 44ste keer deze campagne naar Ohio. Ook deed hij Virginia, Florida, New Hampshire en Boston aan. En ook vandaag gaat hij nog op pad:

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Romney reist op verkiezingsdag nog naar Pennsylvania en Ohio. Die eerste staat verbaast me, lijkt vrijwel verloren voor de Republikeinen.

Obama ging - samen met ‘The Boss’ -naar Wisconsin, Ohio en Iowa en sloot de dag af in Chicago.

Overigens schatten beleggers op voorspellingsbeurs Intrade Obama’s kansen flink hoger in. Het aandeel Obama is 6,86 dollar waard, Romney kost 3,14.

Welke invloed heeft Sandy op de verkiezingen?


Verkiezingen? Aan de oostkust van de Verenigde Staten hebben mensen wel wat anders aan hun hoofd. Daar zijn ze op sommige plekken nog druk bezig met het herstellen van de schade van orkaan Sandy. Bijna twee miljoen slachtoffers zitten nog zonder stroom en inwoners bereiden zich voor op een nieuwe storm.

Bekijk de reportage van de NOS of onze In Beeld

Een marathon kan worden afgelast, bij verkiezingen ligt het wat lastiger. Amerikaanse autoriteiten hebben hard gewerkt om de verkiezingen zonder problemen door te laten gaan in gebieden die vorige week zwaar zijn getroffen. Tienduizenden kiezers mogen in andere stembureaus stemmen omdat tientallen stembureaus zijn ondergelopen. In New Jersey mogen slachtoffers van Sandy stemmen via e-mail en als de opkomst lager wordt dan 25 procent komt er mogelijk zelfs een extra stemdag, aldus CNN.

De aanpassingen vergroten het risico over klachten over ongeldige stemmen, maar Sandy zal op deze manier geen rol spelen bij de verkiezingen. New Jersey, New York en Connecticut gaan sowieso naar Obama. Wel geeft Sandy Obama een steuntje in de rug op een andere manier. Bijna 70 procent van de Amerikanen vindt dat de president de ramp goed heeft aangepakt, terwijl 15 procent vindt van niet, aldus een recente peiling van NBC en The Wall Street Journal.

Kan er echt alleen op Obama of Romney worden gestemd?


Nee, er zijn nog ook nog andere kandidaten die interesse hebben in een plekje in het Witte Huis. Allemaal even kansloos. Gary Johnson is de Libertijnse kandidaat en wil een nog veel kleinere overheid dan Romney. Jill Stein, kandidaat voor de Groene Partij, is vele malen linkser dan Obama. Daarnaast is er onder andere een anti-immigratie partij, een anti-alcohol partij en doet actrice Roseanne Barr mee namens de Freedom and Peace Party.

Maar er valt nog meer te kiezen.

Zo worden er verkiezingen gehouden voor een derde van de honderd Senaatszetels en voor alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden. Deze congresverkiezingen krijgen veel minder aandacht, maar ook deze verkiezingen zijn voor Obama en Romney cruciaal. Het Congres – Senaat en Huis van Afgevaardigden samen – bepaalt mede het succes van een president. Dat zei Dan Birdsong, politicoloog aan de Universiteit van Dayton, Ohio, gisteren in NRC Handelsblad:

“Als hij kan werken met een Congres dat hem gunstig gezind is, is hij in staat wetten door te voeren. Een vijandig Congres kan de president vleugellam maken.”

De gevolgen van een vijandig congres kent Obama, sinds de Republikeinen in 2010 een meerderheid kregen in het Huis van Afgevaardigden. Onze correspondent Guus Valk schreef gisteren:

“Obama heeft de gevolgen gemerkt. Zijn wetgeving verzandde, en hij beschuldigde het Congres van sabotage. Vorig jaar zomer weigerden de Republikeinen een afspraak met Obama te maken over een verhoging van het schuldenplafond. Washington dreigde onbestuurbaar te worden. Ook schoot het Congres een ambitieus banenplan van Obama af, dat 450 miljard dollar zou hebben gekost.”

De Republikeinen zullen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden vrijwel zeker behouden. Mogelijk nemen de Republikeinen ook de Senaat over van de Democraten. Die hebben daar slechts een kleine meerderheid.

Nog meer keuzes: in verschillende staten zijn referenda over onderwerpen als het homohuwelijk, het recreatief gebruik van cannabis en de legalisering van euthanasie.

Is het vannacht meteen duidelijk wie er heeft gewonnen?


De eerste stembussen sluiten om middernacht Nederlandse tijd (Indiana en Kentucky). Vanwege de verschillende tijdzones in de Verenigde Staten sluiten de laatste stembussen pas zes uur later (Alaska).

Opblijven of vroeg opstaan? NOS-correspondent Eelco Bosch van Rosenthal heeft het juiste antwoord:

Twitter avatar ebvrNOS Bosch van Rosenthal Gewoon niet slapen RT @aliekeeising @ebvrNOS Wat is wijsheid voor de uitslag morgen? Lang opblijven of vroeg opstaan? ;-)

Of het vannacht meteen duidelijk is wie wint, hangt namelijk helemaal van de resultaten af. Vanaf vier uur ‘s nachts zullen de eerste resultaten binnenkomen, maar op basis van exit polls (vanaf een uur of één, misschien iets eerder) wordt mogelijk al duidelijk wie de kiesmannen van een staat mag optellen bij zijn totaal. Is het op basis van de exit polls too close to call, zoals de peilingen nu laten zien, dan zal niemand de winnaar van een staat durven uitroepen en is het wachten op de officiële uitslagen.

De kans is echter aanwezig dat die uitslagen in sommige gevallen, als er inderdaad sprake is van een fotofinish, nog dagen tot zelfs weken op zich zullen laten wachten. Dat komt doordat er wordt gewerkt met provisional ballots, voorlopige stemmen. Die stemmen worden uitgebracht, maar kunnen later ongeldig worden verklaard als blijkt dat er iets niet klopt. De stemmen worden alleen - en dus later - geteld als blijkt dat de verschillen tussen de partijen miniem zijn.

In Ohio ging het bij de vorige verkiezingen om twee tot drie procent van de stemmen. In Florida om 4,5 procent. In 2004 belde John Kerry pas aan het einde van de middag na de verkiezingen naar George Bush om hem te feliciteren. En iedereen herinnert zich ook nog wel de strijd in 2000, waar het pas weken later duidelijk werd dat Bush met 537 stemmen verschil de winnaar was in Florida.

De campagneteams van Romney en Obama houden er in ieder geval rekening mee dat de verkiezingen vannacht nog niet beslist zijn. Beide partijen hebben een leger aan advocaten naar de swing states gestuurd. Mochten zij bij een vrijwel gelijke uitslag onregelmatigheden ontdekken, dan is de kans groot dat de verkiezingen een juridisch gevecht worden. De Democraten hebben alleen al naar Ohio 2.500 advocaten gestuurd.

Waar kan ik de verkiezingsnacht het best volgen?


Uiteraard weten de Amerikanen zelf als geen ander spannende televisie te maken over deze Idols van de macht. CNN, Fox News, MSNBC, BBC World, Al-Jazeera en andere nieuwszenders zullen alles uit de kast halen. Zo zet CNN vier presentatoren en twintig verslaggevers in om veertig uur live televisie te maken. Online of via de kabel te bekijken. Ook de NOS zendt vanaf 10 uur ‘s avonds live uit.

Daarnaast zijn er in Nederland verschillende verkiezingsfeestjes, bijvoorbeeld in de Melkweg, waar een programma met talkshows, uitslagen, muziek, interviews en theater wordt afgewerkt. Onder meer Diederik Samsom, Marietje Schaake, Jaap de Hoop Scheffer, Petra Stienen en Klaas Knot geven acte de présence. Dit feestje in de hoofdstad is echter uitverkocht, maar in vrijwel iedere andere stad wordt ook wat georganiseerd. Bijvoorbeeld in Eindhoven, Rotterdam, Tilburg, Groningen.

Op nrc.nl hebben we de hele dag en nacht een liveblog met de belangrijkste ontwikkelingen, de opvallendste zaken, de mooiste foto’s en duiding van onze correspondenten.