'Uur waterpijp gelijk aan rook van 200 sigaretten'

Customers smoking a shisha in cafes on the Edgware Road in London. Customers will no longer be able to smoke shisha when smoking is banded in all public place in Britain from 2nd July 2007 Photo from: Alex MacNaughton 22C Highgate West Hill, London, N6 6NP 07774 839 660 alex.macnaughton@virgin.net Vat No. 722 764 5 Alex MacNaughton

De aanleiding

Nrc.next-lezer Gijs Valk las onlangs verschillende verontrustende berichten over de waterpijp. Hij wijst bijvoorbeeld op de site van antirookstichting Stivoro (onder het kopje: ‘200 sigaretten per uur’): „Als je ongeveer 1 uur rookt, haal je uit een waterpijp gemakkelijk een hoeveelheid rook die je kunt vergelijken met de rook van wel 100-200 sigaretten!” next.checkt bekijkt of dat waar is.

En, klopt het?

Bij een waterpijp – ook wel hookah, narghile of sisha genaamd – gaat de tabaksrook eerst door het water voordat je inhaleert. Dat water zou de rook filteren, denken veel mensen. Ten onrechte, want ondanks dat water krijg je ook met een waterpijp gewoon nicotine, koolmonoxide, teer en andere schadelijke stoffen binnen. Die mythe van de waterpijp als gezond alternatief voor de sigaret verklaart deels de wereldwijde toename van het waterpijproken (‘Waterpipe tobacco smoking: An emerging health crisis in the United States’, American Journal of Health Behavior, 2010).

Maar hoe schadelijk is de waterpijp precies? De vergelijking met sigaretten komt volgens een woordvoerder van Stivoro uit een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): ‘Waterpipe Tobacco Smoking: Health Effects, Research Needs and. Recommended Actions by Regulators’. Dat adviesrapport is echter voorzichtiger dan Stivoro: „Een waterpijprooksessie kan de roker blootstellen aan meer rook, gedurende een langere periode, vergeleken bij het roken van een sigaret […] de waterpijproker zou dus gedurende één sessie evenveel rook kunnen inhaleren als een sigarettenroker zou inhaleren door het gebruiken van honderd of meer sigaretten.” Het gaat hier dus om het volume van de ingeademde rook; de vraag is in hoeverre je waterpijprook kunt vergelijken met sigarettenrook. De waterpijprook zou ‘verdund’ kunnen zijn, bijvoorbeeld.

Bovendien blijkt die voorzichtige vergelijking van de WHO gebaseerd op een kleinschalig onderzoek: een pilotstudie onder ongeveer vijftig waterpijprokers in een café in Beiroet (Alan Shihadeh, ‘Towards a topographical model of narghile water-pipe café smoking: a pilot study in a high socioeconomic status neighborhood of Beirut, Lebanon’, Pharmacology Biochemistry & Behavior, 2004). En in dat artikel staat niet letterlijk te lezen dat een uur waterpijp roken gelijk staat aan de rook van 100-200 sigaretten; dat laatste is een extrapolatie van de WHO.

„Voorspellen wat het equivalent is van de twee manieren van roken is niet mogelijk gebaseerd op de beschikbare literatuur”, laat Elie A. Akl van de State University of New York at Buffalo per e-mail weten. Hij deed zelf onderzoek naar het effect van de waterpijp op de longen. Ook publiceerde hij een overzichtsstudie van de bestaande studies naar de gezondheidseffecten van de waterpijp. (‘The effects of waterpipe tobacco smoking on health Outcomes: a systematic review’, 2010). „We moeten voorzichtig zijn met het trekken van harde conclusies”, stelt Akl, maar het bestaande onderzoek sluit volgens hem niet uit dat de waterpijp even schadelijk is als de sigaret.

Er bestaan wel enkele, recente studies die de sigaret en de waterpijp direct vergelijken. Zoals een studie van de eerder genoemde Alan Shihadeh samen met professor Thomas E. Eissenberg van de Virginia Commonwealth University. Daaruit blijkt dat een waterpijproker te maken krijgt met een vergelijkbare nicotinepiek als een sigarettenroker en dat hij 56 keer zoveel rook binnenkrijgt (‘Waterpipe tobacco and cigarette smoking: direct comparison of toxicant exposure and subjective effects’, 2010). Uit een eerdere studie van dezelfde auteurs volgde hetzelfde. Maar ook dat betrof een kleinschalige studie onder ongeveer vijftig rokers.

Anders dan naar sigaretten is er gewoon nog niet zo veel onderzoek gedaan naar de waterpijp. Het weinige onderzoek dat er is, kijkt vooral naar de blootstelling van schadelijke stoffen of de samenstelling van de rook. Er is weinig bekend over langetermijneffecten. Maar dat wil niet zeggen dat die er niet zijn. Thomas Eissenberg laat via e-mail weten dat op basis van het bestaande onderzoek uit niets blijkt dat de waterpijp minder schadelijk zou zijn dan de sigaret. Integendeel, het bestaande bewijs suggereert juist dat waterpijp roken waarschijnlijk dezelfde gevolgen kan hebben als sigaretten roken, zoals longkanker, hart- en vaatziekten of nicotineverslaving.

Conclusie

De waterpijp is geen gezond alternatief voor de sigaret: ook via een waterpijp krijg je nicotine, koolmonoxide, teer en andere schadelijke stoffen binnen. Maar anders dan bij sigaretten is er nog erg weinig onderzoek gedaan naar het precieze gezondheidseffect. Er zijn enkele studies gedaan naar de hoeveelheid rook die je inhaleert via waterpijp roken. Daaruit blijkt echter dat je via een uur waterpijp roken ongeveer vijftig keer zoveel rook binnenkrijgt als met sigaretten. En dan gaat het alleen over het volume, niet over de samenstelling van de rook. Bovendien zijn die studies erg kleinschalig. De stelling dat een uur waterpijp roken gelijk staat aan de rook van 100-200 sigaretten beoordelen we daarom als ongefundeerd.