Naast wie wil je liggen?

Weduwen die een nieuwe partner krijgen, moeten een keuze maken waar ze begraven willen worden. Dick Wittenberg

waspik algemene begraafplaats verhaal dick wittenberg foto rien zilvold

Hoe willen ze heten? Naast wie willen ze liggen als ze dood zijn? Dat zijn de keuzes die Jolanda Vermeulen (49) en haar vriendin Dorine de Hond (47) moesten maken. Allebei verloren ze op jonge leeftijd hun echtgenoot. Ze zijn allebei hertrouwd. Bij wie horen zij? Bij allebei.

Op de Algemene Begraafplaats in het Brabantse Waspik, pal naast de snelweg, liggen hun eerste mannen in dezelfde rij. Drie graven van elkaar vandaan. Links: Jan van Onzenoort, 24-10-1961, 7-2-2001, papa van Viktor, Hester en Lieke. Rechts: Nico Smits, 3-7-1961, 7-1-2001, papa van Noortje en Milou.

Jan en Nico kenden elkaar van school. Ze waren even oud. Ze werden geen van beiden veertig. Binnen een maand waren ze allebei dood. Jan had kanker. Nico stierf bij een verkeersongeluk in Kenia, waar hij was voor zijn werk.

Pas maanden nadat ze hun mannen hadden begraven, konden Dorine en Jolanda zich ertoe zetten om over een grafsteen na te denken. „Alsof je een nieuwe keuken uitzoekt”, zegt Jolanda. En wilde ze haar naam ook op de grafsteen laten zetten? Ze moest er niet aan denken. Alsof haar dood ook nabij was. Daar zou ze eindigen. Ze lag er nachten wakker van.

Hoe doen andere mensen dat? Ze ging kijken op kerkhoven in de omgeving, in Waspik-Boven, in Kaatsheuvel. Overal staan de namen van achterblijvers al in steen gebeiteld. Dat is gebruikelijk in Brabant en Limburg. Overal liggen doden op geliefde nabestaanden te wachten. Alleen de jaartallen moeten nog worden ingevuld.

Iemand zei tegen Jolanda: „Met jouw naam op de steen laat zien dat je er trots op bent samen met Jan een gezin te hebben gevormd.” Daar kon ze vrede mee hebben. Links van Jans graf, waar het nu groen is van de planten, komt zij te liggen. Ze twijfelde niet langer: „Dat is mijn plek.”

Dorine heeft over haar naam op de grafsteen geen moment hoeven nadenken. „Nico hoorde bij mij. Ik hoorde bij hem.” Maar of ze meteen voor twintig jaar een plaats naast hem wilde reserveren? Ze deed het voor de kinderen.

Beide vrouwen herpakten hun leven. Ze werden weer verliefd. Jolanda op Arjan, een weduwnaar met twee kinderen. Dorine op Hans, een gescheiden man zonder kroost. Beide vrouwen hertrouwden: Jolanda in 2009, Dorine vorig jaar.

Hoe wilden ze voortaan heten? Allebei hadden ze de achternaam van hun eerste man overgenomen. Jolanda Vermeulen was Jolanda van Onzenoort geworden. Dorine de Hond was Dorine Smits gaan heten. Ook als weduwes lieten ze zich zo noemen. Maar met een nieuwe man paste dat niet meer. En diens achternaam lenen klopte ook niet. Dat voelde als verraad tegenover de gestorven man en de kinderen met zijn achternaam. Jolanda en Dorine gebruiken weer hun meisjesnaam.

Twijfel

En naast wie willen ze nu liggen als ze dood zijn? Over dat soort onderwerpen praten ze als ze samen op pad zijn. Een dag voor hen alleen.

Ze vertellen elkaar wat ze tegen niemand anders kunnen zeggen. Over hoeveel heimwee ze soms naar hun overleden man hebben en hoe ze tegelijkertijd zielsveel houden van hun tweede man. Over „hoe vaak ze nog zitten te frutten, mijmeren en tieren bij het graf”.

Ooit hebben ze gekozen naast wie ze begraven willen worden. Nu weet Jolanda het niet meer zo zeker. Net smoorverliefd op haar tweede man Arjan wilde ze niets liever dan bij hem komen te liggen. Later knaagde toch weer de twijfel. En Arjans overleden vrouw dan? Moest die op haar begraafplaats alleen achterblijven? Wat zouden zijn kinderen daarvan vinden?

Met Jan heeft ze drie kinderen gekregen. Haar plaats is toch bij Jan. Maar straks leeft ze langer met Arjan dan ze geleefd heeft met Jan. Met Arjan kan ze oud worden. Dat hoopt ze. Hoort ze dan toch nog naast Jan?

Dorine twijfelt niet. Niet nu de kinderen nog thuis wonen. Ze liet zich tijdens een gesprek ooit ontvallen: „Ik heb al een plek.” Een doodse stilte volgde. Voortaan zwijgt ze. „Je brengt mensen maar in verlegenheid.”

Haar tweede man Hans vindt het best als ze naast haar overleden man wordt begraven. Ze vindt het wel zielig als Hans straks ergens in zijn eentje ligt.

De vader van Hans heeft het beter getroffen. Hij ligt als een sandwich tussen zijn eerste en tweede vrouw in op de begraafplaats in het nabijgelegen Raamsdonk, alle drie in hetzelfde graf. Maar boven op elkaar, dat mag in Waspik niet.

Eigenlijk is het zo simpel, fantaseren Jolanda en Dorine. Hun overleden mannen liggen er al: op B346 en B350. De plaatsen B247 en B351 zijn voor de vrouwen gereserveerd. Als de twee tussenliggende plaatsen ooit vrijkomen, kunnen hun nieuwe mannen er mooi bij. Allemaal samen.