Levende wekker in platte wereld

Elke dag bellen in Rusland 700.000 wildvreemden elkaar wakker met Budist, een van de populairste apps van het land. Een Chinese en Engelse versie zijn in de maak, want moeilijk je bed uitkomen is een universeel probleem. „Oh, u staat al in de keuken?”

Natasja Nomro, een Tsjoektsjen vrouw, maakt gebruik van een satelliettelefoon. De Tsjoektsjen zijn een inheemse bevolkingsgroep die leeft in noordoostelijk Siberië nabij de Beringstraat. Foto Hollandse Hoogte

In Rusland was de sociale wekker Budist een hit vanaf het moment dat het programma in de Russische appstores verscheen, anderhalf jaar geleden. Zo’n 700.000 Russen laten zich inmiddels wakker bellen door vreemden. Het levert lieve, rare en hilarische telefoontjes op. Zoals deze: „U spreekt met het ministerie van Gezondheid, afdeling sociale ontwikkeling. Heeft u uw tanden al gepoetst? Hoezo nee. Staat u snel op! Ze zijn al op weg naar u. Ik was te laat met mijn tanden poetsen, ze kwamen achter me aan. Staat u alstublieft op! Het leven van onze natie en de planeet hangt er vanaf!”

Het is de bedoeling dat er binnen afzienbare tijd – mogelijk al deze maand – een Engelse en een Chinese versie uitkomt, onder de naam Wakie. Dan kan de hele wereld elkaar wakker bellen. Na Chatroulette, de website waar je gekoppeld wordt aan een willekeurige vreemde via de webcam, brengen de Russen opnieuw onbekenden bij elkaar.

Budist (het woord is een kruising tussen ‘boeddhist’ en het Russische woord voor wekken, ‘budit’) werkt eenvoudig. Je downloadt de gratis app, stelt de tijd in waarop je wilt opstaan, en je wordt wakker gebeld door een onbekende die zich vrijwillig heeft aangemeld om een kort wektelefoontje te plegen. De verbinding loopt via een telefooncentrale en is anoniem en gratis. Na twee minuten wordt de verbinding automatisch verbroken. Is er niemand beschikbaar, dan hoor je een bandje met een vriendelijke stem die je maant op te staan.

Het programma werkt al over de hele wereld. Russen in Estland en Engeland wekken Russen in Rusland en andersom. Alleen moet je nu nog Russisch kunnen spreken. Als er een internationale versie komt, dus niet meer.

Het is elke ochtend weer een verrassing wie er wekt: een jongetje van vijf dat op de achtergrond door zijn ouders wordt aangemoedigd om goedemorgen te zeggen; iemand die al aan een borrel zit omdat het in het oosten van Siberië (Rusland is negen tijdzones breed) al avond is; iemand die een gedicht voordraagt of iemand die zegt: „Waar blijf je nou, ik sta al op het stadhuis.”

Veel ‘budisten’ (de mensen die de slapers wekken) maken er een echte act van om hun gespreksgenoot met een glimlach de dag te laten beginnen. „Oh, u staat al in de keuken? Wilt u even met een vork op een kopje tikken zodat wij zeker weten weet dat u niet liegt?”

Bedenker is Gratsjik Adjamjan, 27 jaar. Hij woont in Moskou maar is tegenwoordig ook in Silicon Valley te vinden. Hij had geen diepzinnige gedachten toen hij het programma vorig jaar schreef: „Ik zat al zeven jaar te wachten tot iemand een sociale wekker zou ontwikkelen. Uiteindelijk heb ik het zelf gedaan.” Adjamjan begon op zijn zestiende met zijn eerste internet-startups en bouwde mee aan ‘Mijn Kring’, een soort Russische LinkedIn. Die laatste verkocht hij aan Yandex, de Russische tegenhanger van Google.

Rusland heeft een serieuze traditie wat betreft het ontwikkelen van software. Grote internationale netwerksites (Badoo) en veelgebruikte compressiesoftware (RAR, 7Zip) zijn hier gemaakt. En ook Tetris (spelletjes) is een Russische uitvinding, uit 1984.

Na bijna anderhalf jaar werken er nu vijftien mensen aan Budist. Als het lukt om de app in andere talen uit te brengen, kunnen Nederlanders straks wakker worden gebeld door een Chinees of zelf bijvoorbeeld Amerikanen gaan wekken. Een kleine bijdrage aan de wereldvrede, want gewekt worden door een mens is veel prettiger dan met gepiep of gerinkel. Uit bed moeten komen is nu eenmaal een universeel probleem. „Mensen proberen hun goede humeur met elkaar te delen”, aldus Adzjamjan.

Budist is op dit moment gratis: Adzjamjan gaf er eigen spaargeld aan uit en vond daarna investeerders. De kosten lopen inmiddels in de vele honderdduizenden euro’s. Maar commerciële mogelijkheden zijn er volgens hem genoeg. Er is al een experiment geweest met ingesproken advertenties van een telefoonfabrikant. Ook heeft een groot bedrijf al tegen betaling een corporate versie laten maken. (Medewerkers bellen elkaar wakker. Is er niemand beschikbaar, dan wordt een bandje met de stem van de directeur afgespeeld.) Of er komt een betaalde service waarbij het gesprek niet automatisch wordt verbroken.

Voor Russen met internet biedt Budist een nieuwe mogelijkheid om hun enorme land te doorkruisen, in dit geval vanuit hun bed. In de afgelopen twintig jaar zijn er in het land al drie keer zo veel auto’s bijgekomen en nam het aantal vakanties en reizen in binnen- en buitenland bijna ieder jaar toe. Velen hebben het in die tijd breder gekregen. Volgens bedenker Adjamjan is het gebruik van de app gelijkmatig verdeeld over het land: het is dus niet zo dat bijna alle budisten in de rijke steden Moskou en Sint Petersburg wonen. Je hoeft ‘alleen maar’ internet te hebben: aan die voorwaarde voldoet bijna de helft van de bevolking.

De stem van een mijn eerste wekker behoorde toe aan een jongen die zich voorstelde als Kolja uit Rostov (1.100 kilometer van Moskou.) „Wat gaaf! Ik heb nog nooit een Nederlander gesproken”, zei hij. „En ik nog nooit iemand uit Rostov”, zei ik. Een andere wekker, uit Novorossiisk, vroeg: „Kom je uit Nederland? Is het waar dat Nederland onder zeeniveau ligt?” Zelf zong ik in een uitbundige bui Henk Westbroeks ‘Ik heb geen zin om op te staan' in een geïmproviseerde Russische vertaling. „Bedankt”, klonk het slaperig aan de andere kant van de lijn – ergens vanuit Oekraïne.

Dat ook Rusland, net als de rest van de wereld, in de woorden van de Amerikaanse journalist Thomas Friedman „platter wordt” onder invloed van internet, bleek in november vorig jaar, toen half Rusland zich ineens leek te verzamelen op de Facebookpagina van de Amerikaanse bokser Jeff ‘Snowman’ Monson. Het was de wedstrijd waar president Poetin een fluitconcert over zich heen kreeg en het prille begin van het protest van de Russische middenklasse die het afgelopen jaar veel van zich liet horen.

De Russische Facebookers wilden laten weten dat het gefluit niet voor de bokser (die de wedstrijd verloor) bedoeld was geweest. „Respect from Siberia.” „Respect from Izhevsk.” „Respect from Novokuznetsk”, schreven de Russen. En zo ging het door, honderden berichten lang.

Maar niet alles in Rusland gaat over politiek. Met Budist is het contact over soms duizenden kilometers afstand vooral intiemer geworden. De wekservice probeert mannen aan vrouwen te koppelen in dezelfde leeftijdsgroep „omdat we merkten dat veel mensen dat leuk vinden”, aldus bedenker Adjamjan. Er gaat al een gerucht over een huwelijk, maar de harde feiten ontbreken. In elk geval kunnen wekkers en gewekten elkaar altijd proberen terug te vinden op een speciale pagina van Kontakte – een soort Facebook. „Meisje uit Mariinsk! Waar ben je??? Oehoe!”, vroeg een jongen uit Kemerovo vorige week op de site. De stadjes liggen in het hart van Rusland, op slechts een paar uur rijden van elkaar. Wie weet.

Chatroulette kreeg last van potloodventers. Misschien krijgt Budist straks last van hijgers. Maar dan ben je tenminste wel meteen wakker.