Column

De formatie had best langer mogen duren

‘Bruggen slaan’, heet het regeerakkoord van VVD en PvdA. Dat wijst op twee partijen die elk vanaf hun eigen oever hun deel van de brug bouwen en elkaar halverwege ontmoeten. Maar meer en meer begint het te lijken op iets heel anders. Er is geen brug. Beide partijen zijn aan hun eigen kant blijven staan en hebben elkaar over de rivier concessies toegeworpen.

Er is bij en vooral na kabinetsformaties vaak geklaagd over waterige compromissen tussen partijen, polderoplossingen en wat dan ook. De oorspronkelijke posities van de deelnemers waren in het eindresultaat nog maar met moeite te herkennen.

Ditmaal lijkt het anders gegaan. Het ‘gunnen’, zoals dat in Den Haag de afgelopen weken ging heten, zorgde er voor dat in het regeerakkoord vrij duidelijk is geworden wie waar zijn zin heeft gekregen. Dat zorgt aanvankelijk voor helderheid. De sociaal-democraten mogen hun feest van de nivellering vieren. De liberalen hebben hun belastingverlaging. Aan de andere kant is er gemorreld aan de hypotheekrenteaftrek. Daar staat dan weer een verlaging van het ontwikkelingshulpbudget tegenover.

Zulke duidelijkheid aan weerskanten van de rivier is aantrekkelijk. Maar er hoeft geen gezamenlijke toekomstvisie onder te liggen. Bij de discussie over de zorgpremie bleek dat voor het eerst. Omdat er geen samenhangend beeld van de samenleving aan het akkoord ten grondslag lijkt te liggen, lijkt er ook geen samenhangende optelsom gemaakt van alle verschillende maatregelen op dit vlak. Dat zit niet alleen in de koopkrachteffecten. Wat blijft er over, constateerden de economen Brakman en Van Marrewijk gisteren terecht, van de marktwerking in de zorg als verzekeraars enkel nog concurreren over minipremies?

En moet je inkomenspolitiek voeren met de inkomstenbelasting of met de premies? Of, zoals nu, denivelleren via de belastingen (VVD) en nivelleren via de zorgpremies (PvdA)? Het is, zoals econoom Van Wijnbergen zegt, alsof je de kamertemperatuur regelt door de airco én de verwarming aan te zetten.

Dat geldt ook voor een dossier als wonen, waar het een kwestie van tijd is voor een even grote verwarring ontstaat – nu over de verhouding tussen huren en kopen. Het gaat op voor ontwikkelingssamenwerking. Daar wordt op gekort, maar er is een pot van 750 miljoen voor het Midden- en Kleinbedrijf. Nu al is er onduidelijkheid welk MKB: dat in Nederland of in ontwikkelingslanden? Het geldt voor het neuzen door de overheid in computers van de burgers, waar de PvdA zomaar mee akkoord ging.

Economie en huizenmarkt zijn gebaat bij rust. Het consumentenvertrouwen is op dit moment de belangrijke variabele. Een goed regeerakkoord zou daar bij hebben kunnen helpen. Nu heeft door de zorgpremieverwarring het wantrouwen toegeslagen, en het lijkt een kwestie van tijd voor dat dit doorsijpelt naar andere dossiers – die zich daar prima voor lenen.

Er was vorige week lof over de snelheid waarmee Rutte en Samsom hun akkoord in elkaar hadden getimmerd. Daadkracht! Maar een samenhangend toekomstbeeld ontbreekt doordat er vooral is gegund, niet omdat er echte compromissen zijn gesloten. Bruggen slaan kost tijd. Wat dat betreft had de formatie bij nader inzien best wat langer mogen duren.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.