'China wordt fantastisch goed geleid'

Onstuitbaar rukt China op. Volgens expert Martin Jacques is het de grootste verandering in 200 jaar. ‘Niet de VS, China leidt binnenkort de wereld.’

A worker changes fake bouquets of a giant flower basket at Tiananmen Square in Beijing, China, Tuesday, Nov. 6, 2012. The Chinese Communist Party will hold it's 18th National Congress on Thursday, Nov. 8, 2012. The once-a-decade event will install new leadership to run the world's second largest economy and newly assertive global power. (AP Photo/Alexander F. Yuan) AP

Of Barack Obama nu de verkiezingen wint of Mitt Romney, de Amerikaanse president kan zich nog de machtigste man ter wereld noemen. Maar lang duurt dat niet meer. Al in 2018 streeft China volgens sommige prognoses, onder meer van het Britse weekblad The Economist, de Verenigde Staten in economische omvang voorbij.

De nieuwe Chinese partijleider en president Xi Jinping, die komende week aantreedt, kan dus – als hij net als zijn voorganger Hu Jintao tien jaar aanblijft – machtiger worden dan zijn Amerikaanse ambtgenoot.

Niemand heeft die opkomst van China scherper geanalyseerd dan de Britse econoom en China-specialist Martin Jacques in zijn boek When China rules the world, waarvan zojuist een geactualiseerde versie is verschenen. Daarin waarschuwt hij dat het Westen zich maar beter kan instellen op een door China gedomineerde wereld. „De wereld wordt in een zeldzaam hoog tempo opnieuw geordend”, aldus Jacques tijdens een interview in Amsterdam.

In het westen is er een lawine van publicaties over de verkiezingen in de VS. Zou er evenveel aandacht voor China moeten zijn?

„Eigenlijk wel. Maar we zijn gewend naar de VS te kijken en niet naar China. Maar kijk naar de cijfers. Ik was net in Beijing en sprak daar met bekende Chinese economen, die hadden uitgerekend dat in 2030 China ruim 30 procent van het BNP in de wereld produceert en de VS nog maar 16 tot 17 procent.”

Kunnen de VS en anderen die opmars nog stuiten?

„Door zijn omvang en zijn enorme bevolking was het min of meer onvermijdelijk dat China zo’n dominerende rol zou gaan spelen zodra het zijn zaken op orde zou brengen. Ook enkele eeuwen geleden was China al het machtigste land. Je zou kunnen zeggen dat het Westen de laatste 200 jaar aleen door uitzonderlijke omstandigheden zoveel macht heeft kunnen verwerven.”

In hoeverre is China’s opkomst te danken aan zijn leiders?

„Die hebben daartoe veel bijgedragen, want automatisch verliep die opkomst niet. Wat zij hebben bereikt, is een van de meest opmerkelijke transformaties in de afgelopen 200 jaar. India mag een democratie zijn, het heeft een zeer zwak staatsapparaat. China is geen democratie maar de Chinese staat wordt daarentegen fantastisch goed geleid.”

Fantastisch goed?

„Ja zeker, het Westen kan daar veel van leren. Vroeger was het Westen daar ook toe bereid. In de achttiende eeuw bestond er in Europa de wens dingen van China op te steken. Er werden delegaties naar China gezonden, maar het land was toen al in verval. Sindsdien denken we niet meer in die termen. We hebben het nu alleen nog maar over de democratie die te kort schiet in China. We missen een meer strategische kijk op het functioneren van de Chinese staat. We zijn niet nieuwsgierig genoeg meer. We moeten minder arrogant en onwetend over China worden en niet alles daar naar onze eigen normen beoordelen.”

Zal het aanstaande partijcongres tot grote veranderingen leiden?

„De partij hecht er erg aan om de continuïteit te onderstrepen. Maar ze moeten de economie herstructureren. Ook de corruptie is een belangrijk probleem. Op politiek terrein verwacht ik geen hervormingen naar westers model.”

Hoe ziet u de kwestie rond Bo Xilai? Was het een nederlaag voor de Maoïsten in de partij?

„Natuurlijk was Bo Xilai besmet geraakt door die moord op de Britse zakenman Neil Heywood, waarbij zijn vrouw was betrokken, maar het was waarschijnlijk ook politiek. De partijleiding maakte zich zorgen over de manier waarop hij zo nadrukkelijk het volk paaide, ook . door de manier waarop hij Mao Zedong gebruikte als symbool. Nog steeds raakt Mao een gevoelige snaar in de psyche van de Chinezen. Hij wordt gezien als de vader van de revolutie, als de man die het gezag van de Chinese staat herstelde.”

U zegt dat de regering meer legitimiteit geniet dan die in de VS?

„Dat heeft te maken met de manier waarop de Chinezen de staat zien. Wij in het Westen geloven dat die de wil van de bevolking moet uitvoeren. De Chinezen zien de staat vooral als de grote beschermheer van hun beschaving. De eenheid van staat en beschaving zijn voor hen het belangrijkste. Dat wil niet zeggen dat de hele overheid legitimiteit geniet. Uit Amerikaanse opiniepeilingen blijkt dat ruim 95 procent tevreden is over de centrale overheid, terwijl dat op lokaal niveau maar voor 65 procent geldt.”

Doet het u als oud-hoofdredacteur van een links tijdschrift plezier dat China de VS passeert?

„We hebben het tijdschrift opgedoekt, toen het communisme in Oost-Europa in 1989 ten onder ging. De ironie is dat we nu ontdekken dat communistisch China de wereld nog dieper zal veranderen, maar heel anders dan Marx had voorzien. Maar we moeten China niet met zo’n Koude Oorlog blik bezien. De communisten zitten er pas ruim zestig jaar, de 2000 jaar van het keizerrijk waren veel belangrijker voor China.”