Verontwaardiging als handelswaar

Over zee kwam een kist met papieren naar me toe, uit Japan. Daarin zat een artikel van 25 januari 2002 uit het wekelijkse Asahi Magazine, over de Coördinatie Commissie voor Aardbeving Voorspelling.

Dr. Kiyoo Mogi was aan het woord, vooraanstaand seismoloog en voormalig voorzitter van de aardbevingvoorspelling. Op 18 december 2001 had hij twee werknemers van Chubu Electric Power Co. Inc. op bezoek gekregen, met een doos bonbons bij zich.

De twee mannen kwamen praten over de Hamaokakerncentrale, waar kort daarvoor twee incidenten waren geweest met gescheurde leidingen en een lek in een drukketel. Dr. Mogi, die al sinds 1969 waarschuwde voor aardbevingen in de Tokairegio, maakte zich ernstige zorgen over de nonchalante vestiging van kerncentrales in het beruchte aardbevingsgebied. Na de incidenten had hij in de krant gezegd dat het Japanse kernonderzoek zijn betrouwbaarheid begon te verliezen.

De managers met de doos bonbons legden vier uur lang aan Dr. Mogi uit dat ze hun centrale nu eenmaal nergens anders kwijt konden. In referenda en inspraakrondes werden plannen voor andere locaties door burgers steeds afgeblazen en opgeblazen. De Hamaokacentrales voldeden bovendien aan alle overheidsvoorschriften en aan standaards opgesteld door topseismologen. Kortom, Chubu Electric maakte zich ‘geen zorgen’.

Het was een fascinerend stuk, dit aangespoelde artikel uit Japan. Niet alleen omdat het een voorwoord was bij de kernramp van Fukushima, die tien jaar later zou plaatsvinden. Ook niet zozeer omdat in Italië zojuist zes seismologen – van de Commissie Grote Risico’s – zijn veroordeeld tot zes jaar, omdat ze tekortschoten bij de voorspelling van de aardbeving in l’Aquila in 2009. Het stuk was vooral zo fascinerend omdat het liet zien hoeveel partijen zich tegenwoordig schuldig maken aan stormen en natuurrampen.

Nou ja, schuldig is een groot woord. Ik gebruik het eigenlijk alleen om aandacht te trekken. Willen we serieus zijn, dan kunnen we beter kijken wat je van alle partijen zou mogen verwachten. Laten we er een paar langslopen, één voor één.

Om te beginnen de journalistiek – die komt al te vaak gemakkelijk onder haar verantwoordelijkheden uit. Hier was dat te zien aan het tweede artikel dat ik in de kist vond. In 2007, vijf jaar na het eerste artikel, was Dr. Mogi opnieuw aan het woord. Nu in de Engelse krant The Times, die schreef dat seismologen ‘gisteren’ – gisteren! – onthullingen hadden gedaan over kerncentrales die op breuklijnen waren gebouwd. Onmiddellijke aanleiding voor het stuk was een incident met de Kashiwasakicentrale ten gevolge van een aardbeving.

Die opmerking over de waarheid, die ‘gisteren’ boven water was gekomen, was een rare. Natuurlijk is het niet de taak van journalisten actie te ondernemen, maar je kunt wel een integere aanpak van ze verwachten. Je doet je werk bar slecht als je louter van het ene incident naar het andere slingert en per geval wat schuldigen aanwijst. Weliswaar is dat een aantrekkelijke vorm van journalistiek, want verontwaardiging is handelswaar en je oogst gegarandeerd succes met de bewering dat anderen alles verkeerd hebben gedaan. Maar zou je de dreiging van internationale kernrampen niet iets structureler kunnen onderzoeken?

Een andere interessante rol was die van de wetenschap. In rechtszaken zijn wetenschappers en deskundigen de enigen die niet moeten beloven de waarheid te spreken. Ze kunnen slechts vertellen wat de huidige stand is op hun wetenschapsgebied; hun weten is voortdurend in ontwikkeling. Vandaar ook dat Dr. Mogi de mannen met de bonbons voorhield dat de seismologische standaarden waarop ze zich beriepen achterhaald waren. De seismologie was inmiddels verder.

Maar ook van wetenschappers mag je integriteit verwachten, ook al kennen ze de waarheid niet. Waarom waren de overheid en Chubu Electric niet met Dr. Mogi komen praten voordat de centrale werd gebouwd? Omdat ze wisten dat hij de bouw zou afraden. Daarom waren ze gaan shoppen, net zolang totdat ze wetenschappers vonden die bereid waren te verklaren dat je best kerncentrales kunt bouwen op breuklijnen. Zo vind je altijd wetenschappers die bereid zijn te zeggen wat je wilt horen. Dit mag weleens de aandacht van de academische wereld krijgen.

Vervolgens waren er de bestuurders, de burgers en het bedrijf Chubu zelf. Die doos bonbons deugde ook van geen kanten. Niet alleen was Chubu gaan shoppen onder wetenschappers, nu wilde het bedrijf ook nog een kritische wetenschapper verhinderen te zeuren in de krant. Je zou denken dat het bedrijf allereerst de plicht had zulke kritische oordelen serieus te nemen.

Onlangs verschenen in de kolommen van de kranten nogal wat vergoelijkende commentaren op corruptie. Zijn wij niet allen zondig? Waarom dan de eerste steen geworpen? Die commentaren leken mij levensgevaarlijk. Het gaat er niet om dat we een schuldige aanwijzen zodra er een storm losbarst of een drukpomp lekt, maar dat iedereen zijn verantwoordelijkheid kent. Zeker als we kerncentrales bouwen op breuklijnen.

Maxim Februari is filosoof en schrijver.