Onbehagen Democraten groeit

Morgen gaat Amerika stemmen. Obama is vaag over zijn plannen voor een eventuele tweede termijn. Zijn campagne is emotieloos.

Supporters of U.S. President Barack Obama brave a cold night as they listen to his remarks during a campaign rally in Bristow, Virginia, November 3, 2012 REUTERS/Jason Reed (UNITED STATES - Tags: POLITICS ELECTIONS USA PRESIDENTIAL ELECTION) REUTERS

Richard Russey, vrijwilliger voor de campagne van Barack Obama, legt het graag zo uit: vier jaar geleden was Obama nog sprankelend en nieuw, als een vers broodje uit de oven. „Mensen waren gek op hem, zagen in hem een messias. En iedereen was doodziek van de Bush-jaren.” Deze keer gaat het een stuk moeizamer. Russey: „De campagne van nu is van staal. Emotieloos. Obama wil herkozen worden, omdat hij herkozen wil worden. Dat is het belangrijkste argument. Ik bewonder zijn strijdlust, maar de verheven ideeën van weleer zijn weg.”

Toch blijft Russey een overtuigde Democraat. De onderwijskundige heeft uren de kou getrotseerd om te luisteren naar zijn president. Hij zit helemaal vooraan in een menigte van 24.000 aanhangers die op zaterdagavond naar de grootste bijeenkomst van deze Obama-campagne zijn gekomen in Bristow, midden in de belangrijke ‘swing state’ Virginia. De mensen zit buiten, in het gras, en luisteren naar de muziek van Dave Matthews en peptalk van de schorre oud-president Bill Clinton. Als Obama opkomt zwelt een machtig ‘four more years’ aan.

En toch. Nu opiniepeilingen suggereren dat de herverkiezing van Obama binnen handbereik ligt, neemt ook het onbehagen toe in Obama’s eigen achterban. Want wat wil Obama eigenlijk met zijn tweede termijn? Tijdens de campagne bleef de president opmerkelijk vaag over zijn agenda. Veel vager dan vier jaar geleden, toen Obama een gedetailleerde routekaart door zijn eerste termijn bood: een breuk met Bush’ oorlogen, een nieuw zorgstelsel, gelijke betaling voor mannen en vrouwen.

Close reading van de toespraken die Obama de afgelopen weken hield, van Colorado tot New Hampshire, van Ohio tot Virginia, leert dat het hem vooral om consolidatie te doen lijkt. De grote stappen voorwaarts zijn gezet, zegt hij voortdurend in iets andere bewoordingen, dat moeten we niet weggooien. Obama zegt zaterdagavond, voor zijn verkleumde aanhang in Bristow: „Ik weet wat verandering is, ik heb ervoor gevochten. Na alles wat we samen hebben meegemaakt, kunnen we nu niet opgeven. We moeten vooruit op dit pad. Daarom wil ik een tweede termijn.”

De optimistische toon van zijn campagne van vier jaar geleden is grotendeels weg. Obama houdt een toespraak die wat lijkt afgekeken van de spreker vóór hem. Big Dog, zoals Democraten Bill Clinton liefkozend noemen, is deze weken Obama’s geheime wapen. Hij is sarcastisch, humoristisch en inhoudelijk – en besteedt de meeste tijd aan het slopen van Republikeinse plannen – zijn woorden ondersteunend met „luister nou”, of „nee, ik verzin dit niet”.

Obama heeft zich het sarcasme van Clinton langzaam eigen gemaakt. Aanvankelijk noemde hij Mitt Romney nauwelijks, maar inmiddels zitten zijn toespraken vol anti-Romneygrappen. „Romney is een goede verkoper”, zegt hij. „Dus nu probeert hij oude ideeën in een nieuw papiertje te doen. En hij heeft het lef dat te verkopen als ‘verandering’.”

Veel meer dan vier jaar geleden speelt Obama in op angst voor zijn tegenstander. Het belangrijkste wapenfeit van de president op binnenlands terrein, het nieuwe zorgstelsel, dreigt in gevaar te komen als hij niet wordt herkozen. Een president kan tot 2014 nog delen van de wet schrappen, met hulp van het Congres. Romney heeft gezegd dat op de eerste dag van zijn presidentschap te proberen.

In Bristow komt Obama met maar één concreet idee: hij wil het onderwijs verbeteren. Obama zegt dat hij de stijging van de kosten van het collegegeld wil verminderen, nieuwe leraren wil opleiden en vakmensen wil bijscholen.

Obama weidt er in toespraken niet over uit, maar hij heeft onlangs een boek uitgegeven, waarin hij zijn ideeën voor een tweede termijn uiteenzet. Ze zijn soms vrijwel zeker onuitvoerbaar, zoals zijn plan om het tekort met 4 biljoen dollar te verlagen (daarvoor heeft hij steun van de Republikeinen nodig). Soms zijn ze weinig uitgewerkt, zoals zijn plan om de export te verdubbelen en miljoenen banen in de energiesector te creëren. Vooral teert Obama op zijn beleid van de afgelopen vier jaar. Bin Laden is dood. Er is een nieuw zorgstelsel. De oorlog in Irak is beëindigd. Discriminatie van homo’s in het leger wordt niet meer gedoogd.

Wat blijft hangen is de vaagheid over een eventuele tweede termijn. Een keuze voor Obama, concludeerde de invloedrijke columnist Maureen Dowd dit weekend in The New York Times, is als een keuze voor Romney: „Een slag in de lucht”. In een campagne, zegt ze, wil je een kandidaat leren kennen, en dat is niet gebeurd. „Je moet stemmen zonder te weten wie ze zijn, hoe ze zich hebben ontwikkeld, waar ze naartoe willen.”

Obama zei afgelopen vrijdag in Ohio: „Na een presidentschap van vier jaar kennen jullie me. Jullie weten wat ik denk en waar ik voor sta.” Dat, zegt Dowd nu, klopt niet. Obama’s agenda is een raadsel. We kennen hem niet goed genoeg, „Als we hem echt zouden kennen, hoe kan het dan dat Obama zoveel kleiner lijkt dan de Obama die het land vier jaar geleden in vuur en vlam zette?”