Marx Rutte

Aanvankelijk werd van Mark Rutte gezegd dat hij de linkervleugel van de VVD vertegenwoordigde. Dat imago veranderde toen er een gedoogregering kwam. Even leek het of Nederland werd geregeerd door de PVV, met Rutte aan het hoofd maar Wilders als souffleur. Rutte keek er soms een beetje ongemakkelijk bij, maar sprak ze wel degelijk uit: teksten die regelrecht uit het verkiezingsprogramma van de PVV leken te komen.

Weg was Rutte’s linksige imago; hier toonde een liberaal van de oude stempel zijn ware gezicht. De huidige samenwerking tussen PvdA en VVD heeft Rutte’s oude imago in versterkte vorm teruggebracht. Zijn rechtse flirt bleek slechts een schijnbeweging of een briljante tactische zet, want nu kan hij pas echt uit de kast komen: linksrechtser dan ooit.

Samengevat in twee woorden: Marx Rutte.

Voor wie de woordspeling niet in één keer begrijpt circuleert er ondersteunend beeldmateriaal op internet: portretfoto’s van Karl Marx (1818-1883) met weelderige haarbos en grijze baard, maar dan zo gefotoshopt dat je er onmiddellijk de bril, ogen en neus van Rutte in herkent.

Vanzelfsprekend is die afbeelding trending, zoals je nu behoort te zeggen, op Twitter, met allerlei commentaren erbij. Zoals: „Moeder Rutte aan de telefoon. Zij vindt de bijnaam ‘Marx Rutte’ belachelijk, want haar jongen heeft nog nauwelijks baardgroei.” En: „Marx Rutte wordt de premier, maar Diederik Thatcher heeft de regie.” Plus: „Marx Rutte is natuurlijk een geniale taalvondst van @Telegraaf.”

Met dat laatste ben ik het wel eens: het is een mooie taalvondst. Zelf houd ik alleen van woordspelingen als ze subtiel zijn. Deze is subtiel, want er is slechts één letter veranderd. Met maximaal effect, want hierdoor duikt achter Rutte opeens een heel andere souffleur op. En niet zomaar eentje, maar in rechtse ogen zo’n beetje De Uitvinder van Het Linkse Kwaad.

Een geslaagde framing dus, om nogmaals modern jargon te gebruiken, hoewel je er enige historische kennis voor nodig hebt. Je moet immers weten wie Marx was en dat marxisme iets met links en communisme te maken heeft.

Een oude tegelwijsheid luidt: succes heeft vele vaders, een mislukking blijft meestal wees. Want is deze „geniale taalvondst” inderdaad bedacht door De Telegraaf, zoals nu volop wordt beweerd?

Zeker is dat De Telegraaf er flink mee uitpakte. En wel op donderdag 1 november op de voorpagina, met eerst in de bekende, rood onderstreepte chocoladeletters „Achterban van de VVD is ziedend”. En rechts daarvan, tussen portretfoto’s van Rutte en Marx: „Kampioen nivelleren. ‘Marx’ Rutte onder vuur”.

Kennelijk vertrouwde De Telegraaf de historische kennis van zijn lezers niet, want als toelichting stond erbij: „De Duitser Karl Marx was een van de grondleggers van de arbeidersbeweging en een centrale figuur in de geschiedenis van het socialisme en communisme.”

In feite lijkt de woordspeling echter te zijn verzonnen door Raymond Knops, lid van de Tweede Kamer voor het CDA. Op 23 oktober, een dag nadat Samsom en Rutte hun plannen in een persconferentie hadden toegelicht, schreef Knops op de website www.dagelijksestandaard.nl een column met als kop: „Op naar het kabinet ‘Marx’ Rutte”.

Zelf moest ik overigens het hardst lachen om het (anonieme) commentaar onder deze column: „Huilen is voor jou te laat, Raymond. Luidkeels klagen over het kabinet ‘Marx’ Rutte, maar voor het gemak vergeten dat het het CDA van Knops was, dat de gedoogcoalitie de nek heeft omgedraaid en nieuwe verkiezingen mogelijk heeft gemaakt. Dat je nog lang met je 12 collega’s op de blaren mag zitten.”

Ewoud Sanders schrijft wekelijks op deze plek over taal.