Geef student met talent extra geld

Rutte en Samsom willen dat Nederlandse universiteiten bij de wereldtop komen. Dan zullen ze excellente studenten moeten belonen.

‘Onderwijs en wetenschap in Nederland zijn van hoog niveau, maar onze ambitie reikt verder: wij willen tot de topvijf van de wereld gaan horen’, aldus het regeerakkoord. Dat is mooie retoriek, maar uit datzelfde regeerakkoord blijkt op geen enkele wijze hoe dit doel bereikt gaat worden. Als Nederlandse universiteiten tot de categorie Harvard en Oxford willen behoren, zoals ‘topvijf’ impliceert, moeten de onderwijsfinanciering en -structuur worden hervormd.

Dit moet gebeuren door middel van een systeem dat gebaseerd is op differentiatie in plaats van generalisatie van ‘de’ student. Beloning op basis van prestatie moet centraal staan – niet het genoegen nemen met snel en goedkoop afstuderen. Om de beruchte zesjesnorm écht in te ruilen voor een ambitieuze sfeer die past bij de kenniseconomie waarmee Nederland zo graag pronkt, moeten we niet bang zijn onderscheid te maken tussen excellente en gemiddelde studenten en de prestaties van de eerste categorie te erkennen en (financieel) te stimuleren.

Door de maatregelen uit het akkoord zullen alle studenten in de toekomst met dezelfde bezuinigingen geconfronteerd worden. Zo kort mogelijk studeren wordt de norm, want hoe minder lenen, des te lager de schuld. Daarmee wordt de nadruk gelegd op kwantitatieve output in plaats van kwaliteit en prestatie. Snel en zonder nevenactiviteiten afstuderen met een gemiddelde 6 krijgt de voorkeur boven cum laude afstuderen met een breed scala aan ervaringen en netwerken (besturen, stages, buitenland).

De langstudeerboete was geen oplossing, want daarmee worden verdieping en verbreding op praktisch dezelfde wijze bestraft. Maar een sociaal leenstelsel met als enige financiële stimulans een negatief geformuleerde prikkel (minder studeren is goedkoper) heeft eveneens een averechts effect.

Men zou bijvoorbeeld de ‘basisbeursschuld’ kunnen kwijtschelden voor studenten die met maximaal één jaar uitloop cum laude afstuderen. Of studenten die hun propedeuse nominaal en met een 8 gemiddeld behalen een beurs aan te bieden. Ook zouden beurzen beschikbaar moeten zijn voor studenten die aantoonbaar investeren in relevante extra-curriculaire activiteiten.

Als we daadwerkelijk excellent onderwijs ambiëren, moeten we erkennen dat dit investeringen vergt – ook in een tijd van bezuinigingen. De populistische retoriek van de afgelopen jaren heeft studenten het imago gegeven van rijkeluiskindjes die parasiteren op de staat en niets bijdragen aan de samenleving. Daarmee lijken we vergeten dat getalenteerde studenten wel degelijk van belang zijn voor de maatschappij.

‘Bruggen slaan’ en ‘sterker uit de crisis komen’ zijn prachtige kreten. Maar om internationaal prestige te verkrijgen en het niveau te bereiken dat Ivy League-universiteiten kenmerkt, moeten kwaliteit en talent duidelijk erkend en beloond worden.

Laura Kits (23), Aimée Smits (22)

Masters of Art European History and Civilisation aan Universiteit Leiden, Panthéon-Sorbonne en Oxford University.