‘Dit boek gaf mensen hun roots’

Als literaire liefdesverklaring deze week amerikaniste Ruth Oldenziel over Wilkersons The Warmth of Other Suns. ‘Het is niet heel gebruikelijk voor een historica om bestsellers te lezers. Voor The Warmth of Other Suns van de Amerikaanse journaliste Isabel Wilkerson, dat vorig jaar hoog in de bestsellerlijst van The New York Times stond, heb ik een

Als literaire liefdesverklaring deze week amerikaniste Ruth Oldenziel over Wilkersons The Warmth of Other Suns.

‘Het is niet heel gebruikelijk voor een historica om bestsellers te lezers. Voor The Warmth of Other Suns van de Amerikaanse journaliste Isabel Wilkerson, dat vorig jaar hoog in de bestsellerlijst van The New York Times stond, heb ik een uitzondering gemaakt. Wilkerson maakte met haar boek een einde aan het ‘Grote Zwijgen’ over de migratie van zes miljoen Afro-Amerikanen van het racistische Zuiden naar het industriële Noorden van Amerika tussen 1915 en 1970.

„Het was een van de grootste binnenlandse migraties uit de Amerikaanse geschiedenis. Veel Afro-Amerikanen uit de derde generatie kennen dat verhaal niet. Het sloeg in als een bom. Een hele generatie had ineens een gedeelde geschiedenis, men kon zijn roots herleiden tot die massale trektocht.

„Voor haar boek interviewde Wilkerson bijna 1200 mensen. Uiteindelijk gebruikte ze maar drie stemmen: die van Ida Mae Brandon Gladney, George Starling en Robert Joseph Pershing Foster. Deze drie migranten vertegenwoordigen drie generaties. Ida Mae, vrouw van een seizoenarbeider, vertrok in 1937 vanuit Mississippi naar Chicago. Sinaasappelplukker George Starling ging in 1945 van Florida naar New York. Vijf jaar later verruilde de arts Foster zijn thuisstaat Louisiana voor Californië. Zij belichamen ook nog eens drie aparte geografische stromen: drie spoorlijnen.

„‘The Great Migration’ is ook onlosmakelijk verbonden met de Europese geschiedenis. De migratie begon in 1915, door de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog. Met het ontstaan van nieuwe staten na Versailles, gingen de Europese grenzen potdicht. Migranten die normaal gesproken naar havensteden als Hamburg, Rotterdam of Le Havre trokken, om per boot naar Amerika te reizen, konden geen kant op. Voor de Amerikaanse industrie was dat rampzalig. Die dreef op goedkope Europese arbeidskrachten. Afro-Amerikanen zagen hun kans schoon. Zij verlieten huis en haard, op de vlucht voor racisme, om in het Noorden op zoek te gaan naar werk, naar een waardiger bestaan.

„Daarmee komen we meteen tot de kern van dit boek. Aan de ene kant is The Warmth of Other Suns een universeel verhaal. Migranten worden vaak weggezet als mensen die overal willen binnenkomen. Wilkerson legt de ware pijn bloot. Ze laten noodgedwongen alles achter zich: hun familie, vrienden, alles wat hen vertrouwd en dierbaar is, voor een onbestemd lot. Aan de andere kant laat The Warmth of Other Suns zien hoe ingrijpend de Amerikaanse cultuur door ‘The Great Migration’ is veranderd.

Er vond tussen 1915 en 1970 ook een politieke migratie plaats. De Afro-Amerikaanse plattelandsbevolking was de republikein Abraham Lincoln generatieslang dankbaar voor de afschaffing van de slavernij. Hun trek naar de stad betekende een oversteek naar de Democratische partij onder Roosevelt. De grote migratie gaf ons ook jazz en hiphop en schrijvers als James Baldwin, Richard Wright en Toni Morrison. En bovendien waren de Afro-Amerikaanse migranten ook doorslaggevend voor de opkomst van de burgerbeweging.

The Warmth of Other Suns heb ik met bewondering gelezen. Het is knap geconstrueerd, Wilkerson kan mooi vertellen, en ze heeft er ook nog een sociologische laag aan toegevoegd. Op het oog het ideale cross-over boek – geschiedenis die een breed publiek bereikt, met een vleugje magie.”