We hebben de wapenwedloop allang verloren

Amerika worstelt al jaren met een dopingprobleem, ook vóór de zaak rond Lance Armstrong. Zelfs op high schools werd er gebruikt. De bestrijding verloopt zeer moeizaam.

300 dpi 5 col x 12.75 in / 246x324 mm / 837x1102 pixels Javier Zarracina black and white illustration of baseball player Barry Bonds. San Jose Mercury News 2005

KEYWORDS: krtedonly barry bonds san francisco giants baseball beisbol krtnational national krtsports sports krtbaseball krtmlb mlb major league krtussports u.s. us united states krt illustration ilustracion grabado deporte sj contributed coddington zarracina 2005 krt2005 drug doping balco bay area laboratory co-operative cooperative home run hitter homerun derby (Newscom TagID: krtillustrationslive005030.jpg) [Photo via Newscom] KRT/Newscom

Wonderbaarlijke tijden hier aan Lake Travis High School. Het footballteam van de openbare school – 2.217 leerlingen uit drie stadjes rond een stuwmeer bij Austin – verloor tien jaar geleden al zijn wedstrijden. Tegenwoordig zijn de Lake Travis Cavaliers een powerhouse in het Texaanse high school football. Vijf keer achtereen wonnen ze het staatskampioenschap voor scholen van de één na grootste categorie. Een record. „Ik wil best zeggen dat er iets in het water zit”, zegt coach Hank Carter na de training op een hete herfstmiddag. „Maar er zit amper water in Lake Travis.”

Er is geen geheim, of het moet het afwisselende fastbreak aanvalsspel zijn. „En we hebben drie quarterbacks van topniveau gehad in de afgelopen vijf jaar”, zegt Carter. Van brute kracht moeten zijn jongens het niet hebben. „Kleerkasten zitten er niet bij. Ze zijn allemaal rond de tachtig kilo, ze lijken wel klonen van elkaar. Als er één aan de steroïden zou zitten, pik ik hem er zo uit. Dat hebben we hier niet.”

De uiterst competitieve wereld van het American football in Texas is zo’n omgeving waar het voor sportieve tieners loont om aan hun fysiek te sleutelen. Anabole steroïden zijn eenvoudig te krijgen, zeggen deskundigen, en extra spiermassa kan net het verschil maken tussen een plek in het team, roem, een sportstudiebeurs of helemaal niets.

Onder druk van berichtgeving over gezondheidsrisico’s van steroïdengebruik – tot aan depressiviteit en zelfmoorden – stelde Texas in 2008 een controleprogramma in op high schools. De cijfers lijken geruststellend: vorig jaar werden in Texas vijf tieners gepakt, op 1.747 gecontroleerde scholieren.

Maar Don Catlin, vooraanstaand dopingexpert en hoogleraar aan UCLA, noemt de resultaten „misleidend”. Hij stond zelf aan de basis van het programma, maar kan de controles niet meer serieus nemen. In 2008 werden in Texas ruim tienduizend tieners gecontroleerd. Nu is dat nog geen vijfde daarvan. Catlin: „De financiële dekking vanuit de staat brokkelde al snel af. Het steroïdenprobleem is groot, maar de halfhartige pogingen van nu hebben geen enkel effect. Scholen weten wanneer de controleurs komen, de leerlingen dus ook. En achteraf maken scholen goede sier met de resultaten.”

Er is wel degelijk iets aan de hand, schreef Usada in 2010. Het antidopingagentschap stelde dat Amerika „zonder twijfel te maken heeft met een dopingprobleem”. De constatering van het instituut, vooral bekend sinds de omvangrijke aanklacht tegen wielrenner Lance Armstrong, stond in de inleiding van een enquête onder 9.000 Amerikanen naar de rol van sport in maatschappij. Daarin werd het gebruik van prestatiebevorderende middelen het vaakst genoemd als het grootste probleem in de sportwereld.

De Amerikaanse antidopingbeweging boekte deze zomer een grote zege aan de top van de sportpiramide. Usada oogstte internationaal bewondering met het vernietigende dossier over Armstrong. Maar Catlin stond niet te juichen. „Het Armstrong-onderzoek was knap werk, echt een Herculestaak. Maar het heeft ook iets oneerlijks om alle inspanningen op één persoon te richten. Er is zo veel geld in gaan zitten, zo veel tijd en capaciteit dat ik me afvraag of dat niet beter besteed had kunnen worden.”

Volgens advocaat Bryan Daly is „de heksenjacht” van de Usada exemplarisch voor de Amerikaanse strijd tegen doping. Hij stond Armstrong bij tijdens het strafrechtelijk onderzoek dat begon in 2010 maar uiteindelijk niet tot een proces leidde. „De nadruk ligt niet op het aanpakken van misdragingen, maar op het vervolgen van beroemdheden. Ik vraag me af of onderzoeken naar atleten die al jaren uit de sport zijn, al die miljoenen waard zijn.”

Daly hekelt vooral de inzet van opsporingscapaciteit van de overheid. Hoewel Usada geen overheidsinstantie is, profiteerde het wel van het voorwerk dat gedaan was in het strafrechtelijk onderzoek naar Armstrong. Bovendien ontvangt het 8 miljoen dollar staatssubsidie (totale begroting 13 miljoen dollar). Daly: „We hebben grote problemen in onze samenleving, en toch vinden we tijd en geld om achter sporters aan te vangen met dure detectives. ”

Maar volgens Mark Fainaru-Wada, co-auteur van het boek Game of Shadows, is „alleen overheidsingrijpen echt effectief gebleken” bij het vervolgen van de grote dopingzondaars. Als journalist van de San Francisco Chronicle onthulde hij met collega Lance Williams de volle omvang van het zogeheten Balco-schandaal. „Keer op keer is aangetoond dat het aanpakken van frauderende topsporters pas een succes wordt als de overheid besluit tot vervolging. Zo was het bij Festina-schandaal in de Tour de France in 1998, zo was het bij het steroïdenschandaal in onze honkbalcompetitie en zo is het nu bij Armstrong ook weer.”

Het ‘Balco’-steroïdenschandaal in het profhonkbal en de atletiek bracht vorig decennium een schokgolf teweeg in de Amerikaanse sportwereld. Vanuit laboratorium Balco in de Bay Area, bij San Francisco, bleken honkballers als de latere homerunkoning Barry Bonds en topatleten Marion Jones en Tim Montgomery te worden voorzien van steroïden die nauwelijks te traceren waren. In 2004 stelde George Bush jr. steroïdengebruik zelfs aan de kaak in zijn State of the Union-toespraak. „Er is geen sluiproute naar succes”, zei de president in de richting van rolmodellen in de topsport en tieners met een droom het zover te schoppen.

Jongens als Tracy Bowman bijvoorbeeld. Hij was een sterke free safety en zijn prestaties in het high school football in Texas leverden hem een sportbeurs op een kleine universiteit in Wichita op. Hij vertelt over de druk die hij ervoer in een football-gekke voorstad van Dallas. „Als je had verloren kon je niet zomaar de volgende dag naar de supermarkt. Mensen, volkomen onbekenden, vallen je lastig. Je moet dit doen, dat moet beter. Voor een jongen van zeventien is die druk enorm.”

Steroïdengebruik was volgens Bowman vrij gebruikelijk. Ongeveer een kwart van zijn team deed het, zegt hij. „Ik ook. Ik wreef het op mijn huid, daardoor was het niet traceerbaar.” Toen zijn gedrag begon te veranderen, hield hij ermee op. „Ik werd agressiever, bijvoorbeeld tegen leraren als ze me iets vroegen in de klas. Mijn coach merkte het meteen toen ik ermee was gestopt. ‘Wat is er aan de hand, je was altijd zo’n psychopaat in het veld’, zei hij.”

De dagen op zijn high school heeft Bowman (30) al lang achter de rug. Dat waren andere tijden. Steroïdengebruik onder tieners is volgens onderzoek van de Amerikaanse overheid afgenomen sinds 2003, toen de ‘roid-rage’ op zijn hoogtepunt was. Toen zei 6,1 procent van de ondervraagde tieners in de leeftijd van 14-18 jaar wel eens naar het middel te grijpen zonder voorschrift van een arts. In 2011 was dit 3,6 procent. Onduidelijk is hoeveel van hen competitief sportten, en hoeveel om andere redenen steroïden gebruikten.

Fainaru-Wada, nu werkzaam bij sportzender ESPN, blijft vooral over de topsport somber. „Wie denkt dat we er met de strengere regels in de Major League wel zijn, is naïef. Valsspelers zullen altijd een voorsprong houden op controleurs, kijk maar naar het enorme verschil in financiële slagkracht. De wapenwedloop is allang verloren. Zoals het nu is, worden alleen domkoppen nog betrapt. De controles zijn een IQ-test.”

Af en toe valt en nog iemand door de mand. De honkballers van San Francisco Giants wonnen afgelopen weekend de World Series, maar zonder hun sterspeler Melky Cabrera. Hij werd dit seizoen geschorst voor vijftig wedstrijden wegens steroïdenmisbruik. Victor Conte, oud-directeur van steroïdenlab Balco, zei deze zomer in USA Today dat Cabrera zeker geen eenling is. Volgens hem gebruikt „de helft” van de spelers in Major League tegenwoordig synthetisch testosteron, een effectief maar verboden herstelmiddel.

Catlin is er van overtuigd dat er minder verboden middelen in de sport gebruikt worden dan tien jaar geleden. „Maar de openheid over dopingbestrijding heeft ook als gevolg dat sporters weten wat ze moeten doen om niet gepakt te worden.” De strijd is volgens Catlin niet te winnen zolang de maatschappij er geen prioriteit aan toekent. Hij moet wel eens lachen om de bedragen die er in ‘zijn’ wereld omgaan. „De Wereldantidopingautoriteit heeft een budget van 28 miljoen dollar. Dat is net zoveel als sommige Major League-honkballers in hun eentje verdienen.”

De steroïdencontroles op middelbare scholen in vier Amerikaanse staten heeft Catlin intussen opgegeven. Florida is er al mee gestopt, Illinois en New Jersey beperken zich net als Texas tot een kleine schaal. Catlin: „Steek het geld dan liever in preventie en bewustwording. Want als je op zo’n kleine schaal controleert, kun je net zo goed niets doen. Sporters weten nu precies hoe ze tests kunnen foppen. Ze zijn heel slim.”

In Texas blijven de Lake Travis Cavaliers wedstrijd na wedstrijd winnen. Omdat de school meer leerlingen heeft gekregen, is het footballteam dit seizoen naar de categorie voor grootste scholen gepromoveerd. Het maakt weinig uit. Ja, in september ging er één wedstrijd verloren, de eerste in 25. De gemeenschap in rep en roer? Coach Carter schudt zijn hoofd. „Football is belangrijk. Maar ze zitten hier uiteindelijk vooral op school om een diploma te halen.”