VVD'ers: we moeten het beter uitleggen

Bestuurders en politici van de VVD slagen er niet om het regeerakkoord uit te leggen aan boze leden. Dat is mijn schuld, zegt hun leider Mark Rutte.

Een schoolvoorbeeld van briljante crisiscommunicatie was afgelopen week bepaald niet. VVD-leider Mark Rutte gaf het gisterenavond grif toe, op een bijeenkomst van VVD-bestuurders en politici in Lunteren. „En daar ben ik verantwoordelijk voor, dat is nog het ergste.”

Rutte moest gisteravond tegenover een zaal vol VVD’ers het regeerakkoord verdedigen dat hij met de PvdA sloot. En in het bijzonder de inkomensafhankelijke zorgpremie, waar afgelopen week grote onrust over ontstond.

Het zal even wennen geweest zijn voor Rutte, in het openbaar zulke kritische vragen van eigen mensen. „Mijn mailbox stroomde vol boze mails”, zei de ene VVD’er, „en ík wist niet hoe ik ze moest beantwoorden.” Een ander: „Mijn buurman heeft uitgerekend dat zijn gezin er per jaar 1.600 euro op achteruit gaat. Jij kunt zeggen dat er nog geen precieze koopkrachtberekening te maken valt, maar dat doen mensen natuurlijk toch voor zichzelf.”

Een raadslid uit Lelystad – grijs pak, blauwe das – had ook tientallen mails over de zorgpremie gekregen, zonder er een precies antwoord op te kunnen geven. Hij zwaait met zijn sigaartje door de lucht. „Verreweg het handigste was geweest als ik een papiertje uit mijn binnenzak kon halen. Kijk, dit moet u aan zorgpremie betalen, maar daar staan deze verhoging van de arbeidskorting en deze belastingverlaging tegenover.”

Rutte bleef bij het punt dat eerder op de dag ook VVD-minister Edith Schippers van Volksgezondheid al had gemaakt: de uitwerking van de premie moet nog komen, de precieze cijfers zíjn er nu eenmaal nog niet. Een paar zinnen in een regeerakkoord plus wat alinea’s in de financiële bijlage zijn te weinig om voor elk inkomen te kunnen berekenen hoeveel iemand erop voor- of achteruit gaat. Maar, „we komen zo snel mogelijk met die uitwerking”. Hij weigerde toezeggingen over een eventuele aanpassing van de inkomensafhankelijke zorgpremie. „Ik heb geen zak met geld bij me.”

Het gebrek aan concrete cijfers is vooral te wijten aan het hoge tempo van de formatie, denkt een oudgediende. „Beide partijen wilden snel, snel.” Daarbij namen ze misschien te weinig rust om maatregelen goed door te nemen, zegt hij. Om meteen te relativeren: „Ah joh, Den Uyl deed in de jaren zeventig negen maanden over een formatie. En daar werd het land ook niet beter van.”

De kritiek trof in mindere mate het principiële punt dat Rutte aan de PvdA heeft weggegeven: het inkomensafhankelijk maken van een premie. Iets waar de liberalen normaal gesproken toch fel op tegen zijn. Maar in onderhandelingen geef je wat en neem je wat, dat begrepen zij ook. Op vragen hierover kwam Rutte met zijn vaste rijtje: zonder deze concessie had de VVD nooit én de overheidsfinanciën op orde kunnen krijgen, én de WW-duur inkorten, én bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, én waren de VVD-standpunten over veiligheid en migratie door de PvdA niet geslikt.

Maar als je dan toch zoiets principieels weggeeft in de onderhandelingen, was de teneur onder de VVD’ers, zorg dan in elk geval dat je het verhaal erover op orde hebt. Want hoe kan het zo zijn dat dinsdagavond de NOS, en later ook ander media, met allerlei cijfers kwamen, en „wij nu pas van jou het echte verhaal horen?”

Communicatie, dat punt waar de VVD afgelopen jaren zo in uitblonk, bleek volgens de eigen harde kern bij de start van dit tweede kabinet-Rutte de zwakke plek. En dat kan grote gevolgen hebben, waarschuwde een gemeenteraadslid uit Baarn – „een typische VVD-gemeente”. Hij schetste hoe de VVD in Baarn een paar jaar geleden ook problemen had met communiceren. „En wij gingen van zeven naar twee zetels.”