VVD was direct al bereid hypotheekrenteaftrek op te geven

De VVD-top heeft op de verkiezingsdag al besloten een beperking van de hypotheekrenteaftrek te accepteren als dat nodig was om met de PvdA te regeren. Dat blijkt uit een reconstructie van de formatie door NRC Handelsblad.

Het besluit viel op de ochtend van 12 september, in de aanwezigheid van partijleider Mark Rutte, fractievoorzitter Stef Blok, Eerste Kamerfractievoorzitter Loek Hermans, partijvoorzitter Benk Korthals en vice-fractievoorzitter Anouchka van Miltenburg.

Gedurfde keuzes waren onvermijdelijk

De VVD analyseerde dat een vruchtbare samenwerking met aartsrivaal PvdA alleen mogelijk was als beide partijen bereid zouden zijn de eigen ideologische stokpaardjes op te geven. Gedurfde keuzes waren onvermijdelijk in het licht van de economische crisis en de voorspellingen van een verdeeld parlement, zo besloot de partijleiding.

Het was een gevoelig besluit: tijdens de verkiezingscampagne beloofde Rutte nog aan zijn kiezers dat de hypotheekrenteaftrek bij de VVD veilig zou zijn. Uit de reconstructie blijkt dat de bereidheid concessies te doen bij beide partijen vanaf het begin groot was.

Dat verklaart ook de snelheid van de formatie. Na twee weken waren alle belangrijke keuzes al gemaakt, en was de verdeling van de ministersposten rond. Alleen Stef Blok, de secondant van Rutte, moest wat langer wachten op een ministerschap. Uiteindelijk kon hij terecht op de speciaal gecreëerde post van Wonen en Rijksdienst.

Informateur Bos introduceerde consultancy bij formatie

Verder blijkt dat informateur Bos bij de formatie gewoonten uit de consultancy heeft geïntroduceerd. Zo liet hij in de Stadhouderskamer, waar de gesprekken plaatsvonden, een beamer met een laptop installeren, zodat teksten waarover ze onderhandelden op een scherm verschenen. Hij bracht ook een whiteboard mee waarop de onderhandelaars konden tekenen.

Tot en met de vorige formatie waren informateurs, mensen als Lubbers en Tjeenk Willink, mannen van papier. Gemaakte afspraken zagen onderhandelaars pas de volgende dag op schrift terug, wat meestal tot extra onderhandelen leidde. Dit was een formatie van de nieuwe generatie, stellen de hoofdrolspelers.

Lees de hele reconstructie in NRC Weekend of in de digitale editie (alleen voor abonnees).