Spannende dagen in de VS én China

In dezelfde week dat Amerika kiest of er een nieuwe president komt, bepaalt China wie dát land gaat besturen. Een zeldzame en spannende samenloop.

FILE - In this May 4, 2012 file photo, Chinese President Hu Jintao, front, and Vice President Xi Jinping, back, arrive at a conference to celebrate the 90th anniversary of the founding of Chinese Communist Youth League at the Great Hall of the People in Beijing, China. The scandal surrounding disgraced politician Bo Xilai had loomed over the party for a half-year, triggering infighting and complicating preparations for the fall leadership congress at which President Hu Jintao will step down as party boss in favor of Vice President Xi Jinping. (AP Photo/Alexander F. Yuan, File) AP

De wereld beleeft een korte periode van grote politieke onzekerheid. Binnen een dag of tien wordt in de twee machtigste landen op aarde vastgesteld wie er de komende jaren de leiding heeft. De gevolgen kunnen overal voelbaar worden.

In China krijgt de almachtige Communistische Partij een nieuwe leider, die ook president wordt. Tegelijk treedt een nieuwe premier aan, een nieuwe vicepresident en een geheel nieuw politbureau – dit alles op het meerdaagse Partijcongres, dat donderdag begint in Beijing.

Twee dagen eerder hebben de Amerikaanse kiezers bepaald of ze het presidentschap nog vier jaar toevertrouwen aan Barack Obama. Als de Republikein Romney de verkiezingen wint is Obama politiek vrijwel uitgespeeld, ook al wordt de nieuwe president pas op 20 januari ingezworen. De kiezers kunnen dinsdag ook de samenstelling veranderen van de Senaat (nu met Democratische meerderheid) en het Huis van Afgevaardigden (Republikeinse meerderheid).

In beide landen wordt de komende week met groot (maar zeer verschillend) spektakel de leider aangewezen. In een strak geregisseerd ritueel zal Xi Jinping de macht overnemen van president Hu Jintao. De nek-aan-nek race tussen Obama en Romney zal na nog een paar koortsachtige, laatste campagnedagen waarschijnlijk in de nacht van dinsdag op woensdag eindelijk een winnaar opleveren. Het is een spannende internationale samenloop van omstandigheden.

In China zijn de kaarten achter de schermen al geschud. In Amerika kunnen een paar duizend twijfelende inwoners van Ohio de doorslag geven. Maar in beide gevallen staat er veel op het spel – voor het eigen land, voor de regio en voor de internationale politieke en economische krachtsverhoudingen.

Hoe gaat de nieuwe leiding in China straks om met de groeiende onvrede onder Chinese burgers over de wijdverbreide corruptie in het land? En met de (iets) afnemende economische groei? Met de hoog oplopende spanningen met Japan en andere buurlanden over omstreden eilandjes in de Oost- en de Zuid-Chinese Zee? Dat in Zuid-Korea in december (democratische) presidentsverkiezingen worden gehouden, en binnen een paar maanden in Japan parlementsverkiezingen, maakt de situatie nog extra onzeker.

Amerika is ook in Oost-Azië een machtige speler. De regering Obama heeft met zo veel woorden aangekondigd dat de Verenigde Staten zich politiek en militair extra op deze economisch heel dynamische regio gaan richten. Deze ‘wending naar het oosten’ (‘pivot to the east’) wordt met argusogen gevolgd in China, dat omsingeling vreest door de Amerikanen en hun bondgenoten.

De relatie tussen de Verenigde Staten en China is voor beide landen van groot belang, maar vaak gespannen. In de Amerikaanse verkiezingscampagne is China voortdurend genoemd als bedreiging voor de Amerikaanse werkgelegenheid. Mitt Romney heeft zelfs beloofd om, als hij gekozen wordt, China al op zijn eerste dag in het Witte Huis te bestempelen als ‘manipulator van wisselkoersen’, omdat het land de koers van zijn munt kunstmatig laag zou houden ten opzichte van de dollar om zo de eigen export te bevoordelen. Als Romney inderdaad die drastische maatregel neemt, zal dat naar verwachting Chinese handelssancties als vergelding uitlokken.

Maar ondertussen zijn de belangen van beide landen sterk met elkaar verweven. Op economisch, maar ook op politiek vlak.

Vorig jaar, bij een bezoek van president Hu Jintao aan Obama, benadrukten beide leiders dat nog eens in een verklaring, bedoeld om de vrees weg te nemen dat de twee grootmachten afkoersen op een onderlinge strijd om de heerschappij. Amerika „verwelkomt een krachtig, welvarend en succesvol China dat een grotere rol in de wereld speelt”, heette het. En „China verwelkomt de Verenigde Staten als een Aziatisch-Pacifische natie, die bijdraagt aan vrede, stabiliteit en welvaart in de regio”. De vraag is of de leiders die straks aantreden met deze formule de komende jaren de goede relaties kunnen veiligstellen.

Amerikaanse presidentskandidaten hebben zich vaker hard opgesteld tegenover China, om na enige tijd in het Witte Huis de plooien in de relatie met China weer glad te strijken. Of een eventuele president Romney ook zo’n draai zal maken valt niet te voorspellen. Net zomin als duidelijk is hoe de zelfverzekerde nieuwe generatie Chinese leiders zal omgaan met wrijvingen met Amerika.

In eigen land is voor zowel de Chinese als de Amerikaanse leider de vraag of zij hoognodige hervormingen van het politieke systeem kunnen doorvoeren. Lukt dat, dan zullen de komende dagen als keerpunt de geschiedenis ingaan.

Chinese dromen: Z&Z, pagina 18-19