Naar de binnenlanden

H et Amerikaanse schaakleven was als op de beroemde tekening van Saul Steinberg die het wereldbeeld van de New Yorker weergaf. Vanaf 9th Avenue zag die met de blik naar het westen de kloeke New Yorkse gebouwen en dan achter de Hudsonrivier een grote doodse vlakte met wat steenklompen, de rest van de Verenigde Staten. Nog iets verder waren de kusten van China, Japan en Rusland te zien.

Als het een New Yorkse schaker was die die kant opkeek, zou hij toch moeten toegeven dat er aan de overkant, in Californië, ook schaakleven was.

In 1964 hield Bobby Fischer een simultaantournee die duurde van 9 februari tot 31 mei. Hij kwam vooral aan de randjes van de Verenigde Staten, want daar zaten de schakers, niet in het binnenland. Het moet nog een lastig logistiek probleem zijn geweest om de kortste weg tussen 43 steden te vinden. In de wiskunde heet dat het handelsreizigerprobleem en grote denkers hebben zich het hoofd er over gebroken.

Het was een krachtprestatie van de jonge Fischer, maar geen record. De Joegoslaaf Boris Kostic had in 1915 al eens een tournee van zes maanden door de Verenigde Staten gehouden en tussen 1923 en 1926 speelde hij op een lange reis simultaan in Australië, Afrika, India, Nepal, Tibet, Singapore, Nederlands Indië, de Filippijnen, China, Siberië en Europees Rusland.

Het zou de New Yorker die ik aan het begin van dit stukje opvoerde verbazen, maar sinds een paar jaar is er een nieuw Amerikaans schaakcentrum, niet aan een van de kusten, maar in het binnenland, in Saint Louis in de staat Missouri. Daar is sinds 2007 de Chessclub and Scholastic Center of Saint Louis, een club die de afgelopen jaren de Amerikaanse kampioenschappen voor mannen, vrouwen en junioren heeft georganiseerd, met een indrukwekkend prijzengeld. Er zijn lessen en lezingen, de club heeft meer dan 700 leden en aan het hoofd van de staf staat een ‘resident grandmaster’. De huisgrootmeester zou je hem kunnen noemen.

Het is te danken aan Rex Sinquefield, een miljardair die tientallen miljoenen dollars heeft geschonken aan Republikeinse politieke organisaties, maar ook aan kunst, onderwijs en schaken.

Hikaru Nakamura, de beste Amerikaanse schaker, is verbonden aan de club. Grootmeester Ray Robson, net achttien jaar geworden, heeft een studiebeurs van de Webster universiteit in Saint Louis, ook door het schaken. De spannende partij hieronder speelden ze in het Amerikaanse kampioenschap van dit jaar, natuurlijk gehouden in de club van Sinquefield.

Zo ver, zo goed, maar het bevalt me minder dat ook onze Amsterdamse Amerikaan Yasser Seirawan naar Saint Louis dreigt te worden gezogen, om daar huisgrootmeester te worden. Blijf toch bij ons, Yasser! De oprechte Amsterdammer zingt ‘Liever in Mokum zonder poen dan in Parijs met een miljoen’ en als dat al voor Parijs geldt, dan zeker voor Saint Louis.

Hikaru Nakamura-Ray Robson, Saint Louis 2012

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 g6 6. Le3 Lg7 7. f3 Pc6 8. Dd2 0-0 9. g4 Le6 10. Pxe6 fxe6 11. 0-0-0 Pe5 12. Le2 Dc8 Deze zet is dit jaar vaker gespeeld dan 12...Da5 en 12...Tc8. Volgend jaar kan de mode weer anders zijn. 13. h4 In Socko - Robson, Aeroflot Open 2012, ging wit verder met 13. Lh6. 13...Pfd7 14. f4 Pc4 15. Lxc4 Dxc4 16. e5 Pb6 Een nieuwe en dubieuze zet. 16...Tad8 en 16...Tfd8 waren eerder gespeeld. 17. h5 dxe5 18. hxg6 hxg6 Na 18...exf4 zou wit snel winnen met 19. Dh2 h6 20. Ld4. 19. Dh2 Txf4 Dit kwaliteitsoffer is de enige manier voor zwart om enigszins op de been te blijven. 20. Lxf4 Dxf4+ 21. Kb1 Dxh2 22. Txh2 Zwart heeft twee pionnen voor de kwaliteit, wat vaak genoeg is, maar hier niet. Zijn drie e-pionnen vormen wat de betreurde Tony Miles eens boosaardig het Ierse pionnencentrum noemde. Wit moet groot voordeel hebben, maar het wordt nog erg spannend. 22...Tf8 23. Pe4 Tf4 24. Pg5 Txg4 25. Pxe6 Lf6 26. b3 Pc8 27. c4 Pd6 28. c5 Pb5 29. Td7 Kf7 30. Txb7 Tg1+ 31. Kc2 Pa3+ 32. Kb2 Pb1 33. Pd8+ Ke8 34. Pc6 e4+ 35. Kc2 Pa3+ 36. Kd2 Pb1+ 37. Ke3 Zwart heeft verrassend veel tegenspel gekregen en zou dat nu het best met 37...Pc3 kunnen voortzetten. 37...Te1+ 38. Kf2 Tc1 39. Th7 Tc2+ 40. Kg3 Winnend was 40. Ke3 Pc3 41. Pe5 met de dreiging 42. Tb8 mat. Zwart zou nog wat kunnen spartelen, maar niet lang meer. Beide spelers waren in zware tijdnood.

Nu krijgt zwart een goede kans, maar hij mist hem. 40...Tc3+ De laatste zet voor de tijdcontrole wordt zwart fataal. Hij had 40...Pc3 moeten doen. Dan gaat 41. Pxe7 niet wegens 41...Le5+ 42. Kg4 Tg2+ en wit verliest zijn toren op h7, en na bijvoorbeeld 41. Txa7 (41. Thxe7+ is ook niet genoeg voor de winst) Pd5 staat zwart niet slechter. 41. Kg4 e3 42. Pxe7 Nu kan dit wel. Wit gaat op mat spelen. 42...e2 43. Pd5 Tg3+ 44. Kf4 Lg5+ 45. Ke5 e1D+ Zwart mag nog met schaak promoveren, maar het helpt hem niet. 46. Kd6 Lf4+ 47. Pxf4 Td3+ 48. Pxd3 Dg3+ 49. Pe5 Zwart gaf op. Hij gaat snel mat.