Inleveren levert niet eens een bezuiniging op

Wat bezielt Rutte II om met extreme lastengroei te komen die niets bijdraagt aan verkleining van het begrotingstekort?

Wat is er fout gegaan in de onderhandelingen tussen VVD en PvdA? Wat heeft zich de laatste weken afgespeeld in die Stadhouderskamer aan het Binnenhof?

Dat is de vraag die Den Haag bezighoudt nu steeds duidelijker wordt dat midden- en met name hoge inkomens in 2014 met soms extreem scherpe lastenverhogingen worden geconfronteerd. Het leidde deze week tot woede-uitbarstingen bij het electoraat, uiteraard in de achterban van de VVD, maar ook onder PvdA-stemmers kwam veel agressie los.

De boosheid is begrijpelijk. Allereerst is de manier waarop het aankomende tweede kabinet-Rutte over de zorgpremies communiceerde op zijn zachtst gezegd onhandig. Liberalen verkrampten. Op twitter gaf Diederik Samsom nog wel enig goed gemikte uitleg, maar daarmee was hij ook de enige. Het aankomende kabinet had geen defensie, alsof het werd overvallen.

De abstracte koopkrachtplaatjes van het Centraal Planbureau waren de waarheid waarmee de buitenwereld het moest doen. Bijvoorbeeld dat cijfer over alle middeninkomens tussen eenmaal (33.000) en tweemaal modaal (66.000). De koopkrachtontwikkeling van half Nederland, gevangen in één getal.

Maar wat zegt dat over de flanken? Over de inkomens van tweemaal modaal en meer, die het meeste moeten bijbetalen? Er zijn 1,2 miljoen mensen die 70.000 euro of meer verdienen, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek vrijdag bekendmaakte. Die 1,2 miljoen vormen slechts 7 procent van de bevolking, zegt de PvdA tegen klagende leden. Inderdaad, maar dat is ook 14 procent van de werkenden. Deze burgers betalen, afhankelijk van het inkomen van een werkende partner, per huishouden 120 tot 450 euro extra zorgpremie per maand als alles is ingevoerd in 2017.

Het electoraat toont al langer de bereidheid offers te brengen om de rekening van de kredietcrisis te betalen. Dat is wellicht het meest onbegrijpelijke aan de scherpe premiestijging voor hogere inkomens: het begrotingstekort wordt er nul komma nul mee gedicht, de zwakke overheidsfinanciën worden niet versterkt. De boodschap aan de midden-en hogere inkomens is dat zij meer moeten betalen vanwege een nivelleringsoperatie, vanwege de politieke overtuiging dat inkomensverschillen in dit land te groot zijn.

En dat maatschappelijke probleem zelf, die oplopende kosten in de zorg, wordt er evenmin mee opgelost. Voor lage inkomens lijkt de zorg nog meer gratis dan voorheen. En hogere inkomens hebben na consumptie van hun eigen risico geen enkele motivatie om hun beroep op de zorg te matigen. Eerder het tegenovergestelde.

‘Zorgpremie-gate’ is in dat opzicht de oogst van een bedenkelijk compromis. De VVD wil geen hogere belastingtarieven of radicale aanpak van de hypotheekrenteaftrek. De PvdA wil dan maar ergens anders nivelleren, zonder geleidelijkheid.

Rutte II jaagt met één actie in 2014 een groot deel van de midden- en hogere inkomens in de gordijnen, op vrijwel dezelfde manier als de gelegenheidscombinatie van het Lenteakkoord dat deed. Die kwam met een onvoorspelbare buitenproportionele forensentaks.

Financiële markten grillig? Wat dacht u van begroting makende politici? Rutte en Samsom nivelleren tijdens een recessie, bij een bijna historisch laag consumentenvertrouwen. Met onverwacht grote uitslagen. Vraag is of dat niet meer goodwill kost dan oplevert. Zo wordt er gegokt met het draagvlak dat er wel degelijk bestaat om met particuliere pijn de collectieve financiën te verbeteren.