Het klimaat keert zich tegen New York

New York staat weer op na de verwoestende orkaan Sandy – maar het oceaanpeil rond de havenstad blijft stijgen, zegt John Gapper.

Men dispose of shopping carts full of food damaged by Storm Sandy at the Fairway supermarket in the Red Hook section of Brooklyn in New York, Wednesday, Oct. 31, 2012. The food was contaminated by flood waters that rose to approximately four feet in the store during the storm. (AP Photo/Seth Wenig)

De aangrijpendste foto van de verwoesting die de orkaan Sandy heeft aangericht, was voor mij die van de Fairwaysupermarkt in Red Hook, in Brooklyn. Daar deed ik in het weekend altijd boodschappen en genoot ik in het café aan de achterkant, naast twee afgedankte trams, van het uitzicht op de haven van New York en het Vrijheidsbeeld.

Red Hook belichaamt de heropleving van de stad en de nieuwe opdracht waarvoor ze staat. De kades uit On the Waterfront, verlaten in de jaren zestig, toen door de containers de haven naar New Jersey verschoof, waren jarenlang in verval, net als de stad als geheel. Inmiddels is Van Brunt Street vol winkels en restaurants – en de nu ondergelopen pakhuizen met daarin dure appartementen.

Wie de bezielde New Yorkse reactie ziet – met burgemeester Michael Bloomberg en zijn gebarentolk, baby’s die uit het ziekenhuis van New York University worden geëvacueerd, bewoners die de onverlichte Lower East Side trotseren, beloften om de ondergelopen metro leeg te pompen – onderschat gemakkelijk de rampspoed op langere termijn. New York wordt niet blijvend overspoeld door orkanen. Dit hoort niet te gebeuren.

Toch is Sandy wel gebeurd, maar een jaar na Irene, en er zijn tekenen dat het opnieuw zal gebeuren – en opnieuw. Het financiële en zakelijke hart van ’s werelds grootste economie zal opnieuw heen en weer geslingerd en overspoeld worden – waarbij de beurzen zullen sluiten en de burgers zonder stroom in hun appartementen zitten. Misschien wordt het de volgende keer nog wel erger.

Het paradoxale is dat New York op een bepaald moment een dystopische metropool was door de mensen die er woonden – de bendes en sjacheraars die waren achtergebleven door de vlucht van de middenklasse naar de buitenwijken. Nu heeft er zo’n grondige schoonmaak plaatsgevonden dat de buitenwijken verbleken, doordat welgestelden zich vestigen in SoHo, TriBeCa en Brooklyn. Het is een van de beschaafdste en minst gevaarlijke Amerikaanse steden – los van de klimaatverandering.

New York staat niet alleen, maar is wel het schrilste voorbeeld. Over de hele wereld, van Londen tot Shanghai en Hongkong, stromen mensen naar de haven- en kuststeden die werkgelegenheid bieden en die centra zijn van innovatie, economische dynamiek en cultuur. Deze mensenstroom stuit op een echte watervloed, veroorzaakt door hogere en warmere oceanen.

Als kind stond ik in de jaren zestig op ons tuinpad in Kew te kijken naar het water van een stormvloed dat uit de Theems over de weg stroomde, op een paar centimeter van ons vandaan. De autoriteiten verzwaarden de rivieroever en bouwden de stormvloedkering bij Woolwich om een eind te maken aan overstromingen.

Dat verwachten wij: infrastructuur en techniek die de burgers behoeden voor natuurkrachten. De opkomst van de moderne grote stad, waar mensen op een kluitje wonen, werken en met elkaar verkeren, werd in Londen mogelijk gemaakt door Joseph Bazalgette, die de riolering aanlegde en zo de cholera verdreef.

De infrastructuur van New York is nog monumentaler – met de Brooklyn Bridge uit 1883 en de ondergelopen Brooklyn-Battery Tunnel (inmiddels vernoemd naar Hugh Carey, de gouverneur van New York die de ontwarring van de financiële en sociale chaos van de jaren zeventig op gang bracht) uit 1950, maar niemand is immuun voor een orkaan.

De achilleshiel van deze grote havensteden is het water. De kwetsbaarheid van New York is nog nijpender dan van de meeste andere steden. Manhattan is een eiland. Brooklyn en Queens liggen aan de rand van Long Island. Staten Island spreekt voor zichzelf. New Orleans zou zijn dijken kunnen verhogen en Londen zou zijn rivier kunnen afdammen, maar New York is omsingeld.

Het wordt steeds kwetsbaarder voor eb en vloed. Van de toptien van hoge waterstanden bij de Battery, aan de zuidkant van Manhattan, sinds 1900 dateren er drie uit de afgelopen twee jaar – Irene, Sandy en de springvloed van 2010. Overstromingen aan de rand van Lower Manhattan zijn inmiddels vertrouwd.

Orkanen waren altijd uitgewoed voordat ze aankwamen bij de noordoostkust, op zeldzame uitzonderingen na, zoals de Long Island Express-orkaan uit 1938. Tropische stormen uit de Golf van Mexico of, in het geval van Sandy, uit Venezuela verloren meestal hun energie en waren al uitgeraasd als ze bij de koude noordelijke oceaan kwamen.

Dit verandert. Delen van de Atlantische Oceaan waren dit jaar enkele graden warmer dan normaal. Zo kon Sandy langs de kust schieten. Daar stuitte ze op een andere noordoostelijke storm, die was afgeketst op een front dat was aangewakkerd door smeltend Noordpoolijs, waarna ze eendrachtig Atlantic City en de kust van New Jersey teisterden.

„Sandy is een duidelijk geval van grote pech, maar de klimaatverandering heeft er op allerlei manieren aan bijgedragen en de kansen keren zich steeds meer tegen ons”, zegt Ben Strauss, leider van een programma inzake de stijging van de zeespiegel bij Climate Central, een onderzoeksgroep in New York.

De overstroming van Atlantic City is treurig, maar economisch gezien telt New York zwaarder. In veel opzichten is dit de ultieme stad: dichtbevolkt, gemakkelijk te bereizen – dankzij het fijnmazige openbaar vervoer – en vol technologie en diensten. Het is een energiebundel die migranten uit minder levendige delen van de VS en immigranten trekt.

Zulke steden domineren nationale economieën. Volgens een schatting van het McKinsey Global Institute zal 60 procent van de stijging van het bruto mondiaal product tussen 2010 en 2025 van zeshonderd steden komen. Na zich aan het verval te hebben ontworsteld, bevindt New York zich in een goede positie om voorop te gaan in deze tendens, los van zijn geografische zwakte.

New York heeft geen oplossing die voor de hand ligt. Het is onmogelijk om gebouwen en burgers uit de laaggelegen gebieden te verplaatsen. Denk aan de reactie van bewoners van Red Hook als ze te horen zouden krijgen dat ze moeten verhuizen naar Park Slope. De bouw van stuwen in de rivieren zou duur en onvolmaakt zijn.

Misschien bespeuren concurrenten een kans in de beproevingen van de stad – sommigen zullen werkgevers en effectenbeurzen influisteren om te verhuizen naar een veiliger en droger oord – maar New York is niet de enige wereldstad die aan de kust of een getijdehaven ligt. We zien hier de toekomst voor ons.

John Gapper is economisch columnist en redacteur van de Financial Times.

© The Financial Times Limited.