Een mens is meer dan zijn ergste vergissing

Marion Jones, van topsprinter tot ex-gedetineerde en dopingzondaar. Nu is ze gastspreker, voor scholieren en ambtenaren. Ze denkt dat ze ook zonder steroïden olympisch goud had behaald in 2000. Maar: „Ik ben pas echt trots op de tocht die ik nu afleg.”

Een deemoedig liefdadigheidsoptreden op het platteland in Kansas. Ooit sierde Marion Jones (37) de cover van Sports Illustrated, Vogue, Newsweek en Time Magazine. Op de Olympische Spelen van 2000 in Sydney behaalde ze drie gouden medailles en twee keer brons. Maar ze zal vooral herinnerd worden als de atlete die onder ede loog over steroïdengebruik en een half jaar de gevangenis in moest. Zo wil ze ook herinnerd worden, schreef ze in haar biografie Right on Track (2010), en dan vooral om de positieve boodschap die ze sindsdien verkondigt aan de wereld. Tot aan Coldwater, Kansas.

Hier is Jones, oud-sprinter en ex-gedetineerde, uitgenodigd als coach bij een benefietwedstrijd tussen de beste jeugdbasketbalsters in de staat. De opbrengst gaat naar borstkankerbestrijding. Leerlingen van South Central High School zijn deze vrijdagmiddag druk met voorbereiding voor het evenement. De notie van een superster in hun midden, zij het een gevallene, ontgaat ze. Of ze zijn gewoon too cool to care. „Het is jammer dat veel jongeren mij niet kennen om het door God gegeven talent dat mij in staat stelde sportsucces te halen”, zal Jones later zeggen. „Maar deze gave, dat ik mijn verhaal kan delen met jonge mensen, is van veel grotere betekenis.”

We ontmoeten elkaar in de gymzaal, waar de cheerleaders hun generale repetitie doen en de blazers een laatste soundcheck. Schooldirecteur Michael Baldwin zoekt naar een geschikte locatie voor het interview. Het wordt de werkruimte naast het Engels lokaal. Jones’ agent Susie Jarosch schuift aan. „Geen gekke dingen, hè”, waarschuwt ze. Het zou een positief verhaal worden. Ze verontschuldigt zich dat het niet anders kon dan hier in Coldwater, op tweeënhalf uur rijden van Wichita.

Het was een korte nacht voor Jones. Om drie uur ’s nachts kwam ze aan op het vliegveld in Wichita. Half negen ’s ochtends sprak ze voor een groep reclasseringsambtenaren, om half elf nog eens en om twaalf uur begon ze aan de tweeënhalf uur durende rit naar Coldwater. „Ik heb het liefst zoveel mogelijk activiteiten in korte tijd, zodat ik zo min mogelijk bij mijn gezin vandaan ben”, zegt ze.

Aan tafel houdt ze haar wijde sportjack aan. Met het haar in een staart gebonden lijkt ze eerder midtwintig dan eind dertig. Haar postuur is rank, blijkt later als ze op het basketbalveld in T-shirt en joggingbroek de warming-up leidt. Eerder slungelig dan gespierd. Veertien jaar geleden trok ze 10.65 seconden uit dit lichaam, de derde tijd ooit van een vrouw op de 100 meter.

Nu is vooral de zeggingskracht van haar wenkbrauwen indrukwekkend. Bijvoorbeeld als ze helder wil hebben dat er maar „een minuscule periode” was waarin ze doping gebruikte. Helaas was die periode net het hoogtepunt van haar carrière: de Olympische Spelen in Sydney. Al haar medailles moest ze jaren later inleveren. De vernedering van een dopingzondaar.

„Eerder in mijn leven zou ik dat heel erg hebben gevonden”, zegt Jones. „Toen ging het me alleen maar om mijzelf. Maar zo zit ik niet meer in elkaar. Ik heb succes gehad in de sport, but that wasn’t me. Ik was gewoon gezegend met mijn atletische aanleg. Ik ben trots op wat ik bereikt heb, maar ik ben pas echt trots op de tocht die ik nu afleg. Al het andere kan de vergelijking daarmee niet doorstaan. Veel mensen in de sport, vooral media, begrijpen dat niet. Voor hen gaat het om concrete en onmiddellijke resultaten.” Ze lacht. „Heel af en toe tref ik een journalist die het wel begrijpt.”

Het is nu ruim vier jaar geleden dat ze haar gevangenisstraf uitzat. Ze mag weer stemmen, zegt ze. „En dat heb ik deze week gedaan.” Haar leven heeft intussen al lang weer zijn normale beloop gekregen in haar woonplaats Austin. Na een kortstondig avontuur in de WNBA, de professionele basketbalcompetitie voor vrouwen, treedt ze nu vooral op als gastspreker. Take a Break, is het thema. Voor je een beslissing neemt, denk even rustig na. Overleg met mensen die je vertrouwt. Zoals zij had moeten doen, toen haar ondervragers het flesje steroïden voor haar neus zwaaiden.

Dat was in 2003, toen ze opgeroepen werd als getuige in een onderzoek naar een omvangrijk dopingschandaal in de Amerikaanse topsport. Ze zou niet vervolgd worden voor wat ze tijdens het verhoor zei, maar er was wel een belangrijke voorwaarde: niet liegen. Dopingjager Jeff Novitzky hield haar een flesje voor met het steroïdenmiddeltje ‘The Clear’. Natuurlijk had ze zo’n flesje wel eens gezien. Maar ze besloot te liegen. Een klein leugentje. „Het duurde al met al dertig seconden. Ik dacht dat als ik toe zou geven, alles verloren was.”

Vier jaar later gaf ze toe dat ze gelogen had. Meineed. De rechter ging verder dan de eis van het OM en stuurde haar voor een half jaar de cel in. Haar tweede zoontje was nog aan de borstvoeding, maar er was geen genade. „Ik vond toen dat ik als zondebok werd gebruikt. En ik vond dat ik veel beter van nut kon zijn door mijn bekendheid in te zetten en kinderen te helpen door mijn verhaal te doen. Zoals ik nu ook doe. Maar ik had een foute beslissing genomen. Daarmee heb ik de beschikking over mijn eigen vrijheid in de handen van iemand anders gelegd. Dat heb ik zelf laten gebeuren. En dan kan je niet zeggen: waarom ik?”

Ze wil zich geen slachtoffer noemen van haar begeleiders. „Ik zal nooit zeggen dat het me allemaal is aangedaan. Ik was volwassen, zelfs afgestudeerd, en ik verzuimde om vragen te stellen. Ik ga niet in detail treden, maar er waren zeker momenten waarop ik achteraf gezien had moeten ingrijpen. Mensen om mij heen prezen mij de hemel in, terwijl mensen die echt om je geven ook moeten zeggen: het maakt me niet uit wie je bent, je bent nu niet goed bezig. Die signalen heb ik genegeerd.”

Jones is er „99,7 procent” zeker van dat ze zonder hulp van de steroïden ook gewonnen zou hebben in Sydney. Het was ook zeker niet haar idee, ze nam het middel op voorspraak van haar trainer. Zelf heeft ze altijd ontkend geweten te hebben wat de olie die ze dacht te gebruiken in werkelijkheid was. „Maar ik heb vals gespeeld, dus ik heb er geen problemen mee dat ik afstand moest doen van de medailles. Het ging me ook niet om de hardware.”

Een mens is meer dan zijn ergste vergissing, schreef Jones in haar biografie. Als ze iets heeft geleerd in haar half jaar in de cel, is het wel dit: nooit zomaar oordelen. „Natuurlijk zaten er vreselijke vrouwen in de gevangenis. Maar er waren er zoveel die gewoon ontzettend pech hadden. Ik moet altijd lachen om mensen die zeggen: niets mee te maken, zij verdienen het om het zo slecht mogelijk te hebben. Wacht maar tot het jezelf gebeurt. Of een geliefde, of een zoon of dochter.”

In Right on Track beschrijft ze in detail de smerige omstandigheden in de Carswell-gevangenis in Texas. „Maar daar is nog wel mee om te gaan. Het ergste is dat gevoel dat ze je proberen te geven dat je niets bent. En zo zou het niet moeten zijn. Ze ontnemen je zelfvertrouwen, en het is heel moeilijk om dat terug te krijgen als je vrij komt.”

Tijdens de bijeenkomst met reclasseringsambtenaren eerder op de dag vertelde ze hoe haar medegevangenen in uitzichtloze situaties verkeerden. „Dat zijn vrouwen die dolgraag wilden leren. Maar er is gewoon niets te doen. Het is schrijnend hoe weinig er gedaan wordt om mensen weer klaar te stomen voor reïntegratie in de maatschappij. Ik probeer groepen die tegen de gevangeniswereld aan zitten te bereiken, zoals vanochtend in Wichita. Maar je hebt te maken met de overheid. En een enorme paraplu daaromheen. Het is niet eenvoudig om daar doorheen te breken.”

De Amerikaanse samenleving is er een van grote winnaars en grote verliezers, ondervond ze. „Bedrijven en organisaties weten niet of ze met je in zee willen gaan, bang als ze zijn voor reputatieschade. Mensen die je niet kennen, en alles uit het nieuws hebben vernomen, weten zich geen houding te geven. Daar hebben we wel tegen moeten knokken in het begin. Maar dat is ook voorbij gegaan, voornamelijk door het werk dat ik doe om jongeren te bereiken. Mensen zien dat ik dat met oprechte passie doe. Ik wil gewoon helpen.”

Volgens haar manager krijgt ze zalen altijd stil, ongeacht de leeftijd van het publiek. „Natuurlijk is dat het celebrityeffect”, zegt Jones. „Maar het komt ook omdat ik echt heb vastgezeten en niet zomaar iets roep. Ik draag iets uit wat iedereen in zich heeft, namelijk dat je niet perfect bent. Maar ik had uiteindelijk de moed om toe te geven dat ik fout zat.”

Voelt ze zich in genade aangenomen? Bedachtzaam: „Amerikanen houden van een comebackverhaal. Als je neergaat, hoe hard ook, zorg je dat je weer opkrabbelt. Maar of ze je echt onvoorwaardelijk vergeven? Dat gaat denk ik te ver. Als ik weer de atletiekbaan op zou willen, wat ik niet wil, dan zou ik wel met scheve gezichten aangekeken worden. Maar met wat ik nu doe, heeft niemand een probleem. Ik heb geen vlekje.”