Amerika en de wereld (4): Obama en Romney over China en Rusland

De Russische president Poetin wordt begin juni in Peking verwelkomd door zijn Chinese collega Hu Jintao. Foto AFP / Mark Ralston

Binnenlandse onderwerpen als de economie zijn het belangrijkste tijdens deze campagne, maar voor de rest van de wereld zijn de verschillen tussen Obama en Romney op het gebied van buitenlandpolitiek zeker ook interessant. Vandaag aflevering 4 van deze rubriek, over China en Rusland.

De tijd dat de Verenigde Staten de enige supermacht op de wereld waren is alweer een tijdje voorbij. Hoewel Amerika na het einde van de Koude Oorlog eventjes alleen over leek te blijven en denkers als Francis Fukuyama het einde van de geschiedenis uitriepen, roeren andere grootmachten, waaronder vooral China en Rusland, zich de laatste jaren weer nadrukkelijker op het wereldtoneel.

China dwong de laatste jaren veel respect af met een indrukwekkende economische groei en laat zich als wereldmacht ook steeds meer militair gelden, bijvoorbeeld als het gaat om territoriale claims in de zeeën rond Azië. Rusland blijft ook een factor van formaat en laat zich politiek en militair geregeld gelden in Oost-Europa, de Kaukasus en het Midden-Oosten. Beide landen zijn tegelijkertijd concurrenten en partners van de VS.

Obama: ‘reset button’, minder aandacht mensenrechten

De regering-Obama heeft van het verbeteren van de relaties met Rusland een prioriteit gemaakt. Omdat de band met Rusland onder de regering-Bush volgens Obama onnodigd was verslechterd, sprak hij bij zijn aantreden van het indrukken van de ‘reset button’. De president bood Rusland aan af te zien van het bouwen van een anti-raketschild in Polen en Tsjechië als Rusland mee zou helpen aan het temmen van de nucleaire ambities van Iran.

Een belangrijke bekrachtiging van het verbeteren van de relatie was de ondertekening van het nieuwe START-verdrag in 2010. Washington en Moskou beloofden daarin hun voorraad strategische kernkoppen binnen zeven jaar in te krimpen tot elk maximaal 1.550 stuks. Het is een goed voorbeeld van betere samenwerking onder Obama. De VS bleven onder zijn leiding echter ook kritisch, bijvoorbeeld over het democratische proces in Rusland en de steun van Moskou aan de regering van de Syrische president Assad.

In de richting van China had de regering-Obama in eerste instantie ook een verzoenende toon. Minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zei dat Amerika China minder vaak en fel zou gaan aanspreken op de schending van mensenrechten in het land. Beducht voor de militaire ambities van China was Obama echter wel. Zo hebben de VS hun militaire aanwezigheid in de Zuid-Chinese Zee versterkt.

In de huidige campagne is Obama ook kritisch op China. Sinds zijn aantreden is zijn toon in de richting van de concurrerende grootmacht verhard, schreef onze correspondent Oscar Garschagen onlangs in NRC Handelsblad. De VS hebben in de afgelopen jaren een reeks handelspolitieke zaken tegen China aangespannen bij de Wereldhandelsorganisatie. Obama’s beleid wordt in China gezien als protectionistisch en slecht voor de vrijhandel.

Romney: Rusland ‘geopolitical foe’, China ‘koersmanipulator’

Als het gaat om Rusland belooft Romney bij zijn aantreden ‘de reset’ van de relaties tussen Amerika en Rusland te resetten. Volgens hem heeft Obama eenzijdige concessies gedaan als het gaat om het raketschild en het START-verdrag en heeft Rusland te weinig een andere houding tegenover Amerika aangenomen. Romney wil Rusland ook kritischer benaderen als het gaat om mensenrechten en democratie.

Eind augustus noemden belangrijke adviseurs van Romney Rusland Amerika’s “top geopolitical foe”. Op zijn site kwalificeert Romney Rusland als “a destabilizing force on the world stage” die getemperd moet worden. Obama was in het tv-debat over buitenlandbeleid kritisch over deze benadering. De president verweet Romney te doen alsof de Koude Oorlog nog in volle gang was.

Over Obama’s Chinabeleid is Romney eveneens zeer kritisch. Volgens de Republikein heeft de president zich de afgelopen jaren veel te soft tegenover China opgesteld. Romney belooft China als hij president wordt officieel te betitelen als ‘koersmanipulator’ omdat de China de waarde van de yuan kunstmatig laag houdt. Zo’n stap zou kunnen leiden tot een reeks van handelspolitieke sancties tegen China.

Romney zegt het verder van belang te vinden om China luid en duidelijk te blijven aanspreken op de mensenrechtensituatie in het land. Ook wil de Republikein China ontmoedigen om Amerika’s bondgenoten in Azië te intimideren of te domineren door de banden met die bondgenoten aan te halen en de Amerikaanse maritieme aanwezigheid in Azië nog verder te versterken.

Dit is deel vier van zeven afleveringen over de verschillen tussen Obama en Romney als het gaat om het Amerikaanse buitenlandbeleid. De zeven afleveringen zullen iedere dag tot aan de verkiezingsdag van 6 november op dit blog worden gepubliceerd.

Lees ook aflevering één, over de dreiging van Iran, aflevering twee, over het geweld in Syrië, en aflevering drie, over het Israëlisch-Palestijns conflict.