Wilsverklaring gaat vooraf aan de euthanasiepraktijk

Bij de ‘goede dood’ denkt iedereen aan euthanasie. Veel belangrijker is de wilsverklaring over de behandeling bij sterven, vindt Jaap Schuurmans.

Autonomie lijkt in het gemedicaliseerde en gejuridiseerde discours over de ‘goede dood’ versmald tot een gelaten keuze voor of tegen de fatale infuusnaald, maar echte zelfbeschikking vergt in de eerste plaats begrijpelijke voorlichting over keuzes en vervolgens goede hulp bij het maken ervan. Driekwart van de Nederlanders overlijdt het liefst thuis, maar dat gebeurt slechts met een kwart. Tussen wens en werkelijkheid gaapt dus een brede kloof.

Ernstig zieken worden in Nederland geregeld te lang doorbehandeld of ongewenst opgenomen. Het is daarom belangrijk tijdig wensen over medisch handelen in de laatste levensfase vast te leggen in een wilsverklaring. Zorgverleners en naasten moeten hiermee rekening houden.

Wel of geen ziekenhuisopname meer? Wel of niet 112 bellen? Wel of geen reanimatie? Wel of geen levensverlengende behandeling? Dat zijn vragen die in zo’n verklaring worden beantwoord. Nadenken over het levenseinde is confronterend, maar blijkt een gunstig effect te hebben op de zorg in de laatste levensfase. Onnodige ziekenhuisopnames worden voorkomen. Het aantal agressieve behandelingen neemt af.

Huisartsen en specialisten in de ouderenzorg hebben als generalisten een goed inzicht in het geheel van de gezondheidsproblemen van de patiënt. Bovendien zijn ze persoonlijk betrokken. Ze kennen geschiedenis, omstandigheden en persoonlijkheid. Hierdoor zijn zij bij uitstek geschikt om de mogelijkheid van een wilsverklaring te bespreken met de patiënt en zijn of haar naasten.

De wilsverklaring op de website van patiëntenfederatie NPCF is voor lager opgeleiden lastig te begrijpen. Bovendien stelt de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) haar wilsverklaringen (per set) alleen beschikbaar voor contribuerende leden.

Voor rechtsgeldigheid hoeft een ‘wilsbekwame’ patiënt alleen maar haar of zijn wensen op te schrijven met datum en handtekening. Eigen woorden zijn authentieker. Het is aan te bevelen de wilsverklaring elk jaar opnieuw te ondertekenen. Ook is het zaak een gevolmachtigde te benoemen voor het geval de wilsverklaring actueel wordt op een moment dat je niet meer zelf kunt beslissen. In onze huisartsenpraktijk hebben we in eenvoudige woorden een wilsverklaring opgesteld en die op de website van de praktijk geplaatst.

Een wilsverklaring ‘beschermt’ niet alleen tegen nutteloos en niet zelden leed toevoegend medisch handelen. Misschien nog belangrijker is dat ze werkt als gangmaker van het proces van reflectie op en acceptatie van het naderende levenseinde.

Jaap Schuurmans is huisarts en als palliatief arts werkzaam voor het Integraal Kankercentrum Nederland. Voorbeeld van een wilsverklaring: zie de website ottenhoff.praktijkinfo.nl