Wakker worden

Elke dag bellen in Rusland 700.000 wildvreemden elkaar wakker met Budit, een van de populairste apps van het land. Een Chinese en een Engelse versie zijn in de maak, want moeilijk je bed uitkomen is een universeel probleem.

Je wakker laten bellen door vreemden, als je Russisch spreekt kan het. Gratis. En straks kan het ook als je Engels spreekt, Spaans of Chinees of wat voor taal dan ook. Maar de Russen lopen deze keer voor.

De zevenhonderdduizend Russen en Russischtaligen die Budist al op hun smartphone hebben geïnstalleerd, worden wakker van lieve, rare en hilarische telefoontjes in de vroege ochtend. Zoals deze: „U spreekt met het ministerie van Gezondheid, afdeling sociale ontwikkeling. Heeft u uw tanden al gepoetst? Hoezo niet? Staat u snel op! Ze zijn al op weg naar u. Ik was te laat met mijn tanden poetsen, ze kwamen achter me aan. Staat u alstublieft op!”

Lachend opstaan, het is een prettig begin van de dag.

Na Chatroulette, de website waar je wordt gekoppeld aan een willekeurige vreemde via de webcam, brengen Russen opnieuw onbekenden bij elkaar. Budist (het woord is een kruising tussen ‘boeddhist’ en het Russische woord voor wekken, ‘boedit’) verscheen anderhalf jaar geleden in de Russische appstores. Je downloadt de gratis app, stelt de tijd in waarop je wilt opstaan, en wordt wakker gebeld door een onbekende die zich vrijwillig heeft aangemeld om een kort wektelefoontje te plegen. Het is intussen uitgegroeid tot een van de meest populaire apps van Rusland.

De verbinding loopt via een telefooncentrale en is anoniem en, niet onbelangrijk, gratis. Na twee minuten wordt de verbinding automatisch verbroken. Is er niemand beschikbaar, dan hoor je een bandje met een vriendelijke stem die je maant op te staan.

Het is elke ochtend weer een verrassing wie er wekt: een jongetje van vijf dat op de achtergrond door zijn ouders wordt aangemoedigd om goedemorgen te zeggen, iemand die al aan een borrel zit, omdat het in het oosten van Siberië (Rusland is negen tijdzones breed) al avond is, iemand die een gedicht voordraagt of zegt: „Waar blijf je nou, ik sta al op het stadhuis.”

Veel ‘budisten’ (de mensen die slapers wekken) maken er een echte act van om hun gespreksgenoot met een glimlach de dag te laten beginnen. „Oh, u staat al in de keuken? Wilt u even met een vork op een kopje tikken zodat wij zeker weten dat u niet liegt?”

Bedenker is Gratsjik Adzjamjan, 27 jaar, geboren in Armenië, woonachtig in Moskou, tegenwoordig ook af en toe in Silicon Valley te vinden. „Ik zat al zeven jaar te wachten tot iemand een sociale wekker zou ontwikkelen. Uiteindelijk heb ik het zelf gedaan”, vertelt hij.

Adzjamjan begon op zijn zestiende met zijn eerste internetstartups en bouwde mee aan ‘Mijn Kring’, een soort Russische LinkedIn. Die laatste verkocht hij aan Yandex, de Russische tegenhanger van Google. Na bijna anderhalf jaar werken er nu vijftien mensen aan Budist. Het programma werkt al over de hele wereld, maar de software is nog steeds alleen Russischtalig.

Een internationale versie is inmiddels in de maak. Die zal onder meer in het Engels en Chinees uitkomen, onder de naam Wakie. Je kunt dan aanklikken welke talen je beheerst (of wilt oefenen), zodat je alleen in contact komt met iemand die jouw taal spreekt. Wanneer Wakie precies verschijnt houdt Adzjamjan geheim, maar volgens de website is het ‘binnenkort’.

De bellende wekkers leveren een kleine bijdrage aan de wereldvrede, want uit bed moeten komen is nu eenmaal een universeel probleem. En een menselijke stem die je uit bed praat, is een stuk prettiger dan eindeloos gepiep of gerinkel. „Mensen proberen hun goede humeur met elkaar te delen”, aldus Adzjamjan.

Voor alle Russen met internet biedt Budist bovendien een nieuwe mogelijkheid om hun enorme land te doorkruisen, deze keer vanuit bed. In de afgelopen twintig jaar zijn er in het land al drie keer zoveel auto’s bijgekomen, en nam het aantal vakanties en reizen in binnen- en buitenland bijna ieder jaar toe. Velen hebben het breder gekregen. Volgens Adzjamjan is het gebruik van de app gelijkmatig verdeeld over het land. Het is dus niet zo dat bijna alle budisten in de rijkste steden Moskou en Sint Petersburg wonen. Je moet internet hebben, en dat heeft nu bijna de helft van de Russen.

De stem van mijn eerste wekker behoorde toe aan een jongen die zich voorstelde als Kolja uit Rostov (1.100 kilometer van Moskou.) „Wat gaaf! Ik heb nog nooit een Nederlander gesproken”, zei hij. „En ik nog nooit iemand uit Rostov”, zei ik.

Een andere wekker, uit Novorossiisk, vroeg: „Kom je uit Nederland? Is het waar dat Nederland onder zeeniveau ligt?”

Zelf zong ik in een uitbundige bui Henk Westbroeks ‘Ik heb geen zin om op te staan’ in een geïmproviseerde Russische vertaling. „Bedankt”, klonk het slaperig aan de andere kant van de lijn – ergens vanuit Oekraïne.

Dat ook Rusland, net als de rest van de wereld, in de woorden van de Amerikaanse journalist Thomas Friedman „platter wordt” onder invloed van internet, bleek een jaar geleden, toen half Rusland zich ineens leek te verzamelen op de Facebookpagina van de Amerikaanse bokser Jeff ‘Snowman’ Monson. Aanleiding was de wedstrijd waar president Poetin een fluitconcert over zich heen kreeg – het prille begin van het protest van de Russische middenklasse die het afgelopen jaar veel van zich liet horen. De Russische Facebookers wilden laten weten dat het gefluit niet voor de bokser (die de wedstrijd verloor) bedoeld was geweest. ‘Respect from Siberia.’ ‘Respect from Izhevsk.’ ‘Respect from Novokuznetsk’, schreven de Russen. En zo ging het door, honderden berichten lang.

Maar niet alles in Rusland gaat over politiek. Met Budist is het contact over soms duizenden kilometer afstand vooral intiemer geworden. De wekservice probeert mannen aan vrouwen te koppelen in dezelfde leeftijdsgroep. „Omdat we merkten dat veel mensen dat leuk vinden”, zegt Adzjamjan. Er gaat al het gerucht dat er een huwelijk uit is voortgekomen, de harde feiten ontbreken. In elk geval kunnen wekkers en gewekten elkaar altijd proberen terug te vinden op een speciale pagina van vKontakte – een soort Facebook. „Meisje uit Mariinsk! Waar ben je??? Oehoe!”, vroeg een jongen uit Kemerovo onlangs op de site. De stadjes liggen in het hart van Rusland, op slechts een paar uur rijden van elkaar. Wie weet.

Budist is op dit moment gratis: Adzjamjan gaf er eigen spaargeld aan uit en trok daarna investeerders aan, die het concept 2 miljoen dollar waard vonden. Net als bij diensten als Twitter en Facebook zal het er eerst om gaan een groot netwerk op te bouwen, dat mogelijk interessant is voor adverteerders.

Er is al een experiment geweest met een telefoonfabrikant die reclames insprak. Ook kunnen bedrijven tegen betaling een corporate versie laten maken. (Medewerkers bellen elkaar wakker – is er niemand beschikbaar, dan wordt een bandje met de stem van de directeur afgespeeld.) Of er komt een betaalde service waarbij het gesprek niet automatisch wordt verbroken.

Een van de geheimen van Budist, zegt Adzjamjan, is dat de wekcentrale goedkoper kan bellen over de vaste lijn dan een normale consument. Hoe precies, dat wil hij niet vertellen. Voor de gebruiker blijft de basiswekservice in elk geval gratis.

Of de wekservice buiten de Russischtalige wereld even populair wordt als daarbinnen zal blijken als die in de Engelstalige en Chinese appstores verschijnt. Russen zijn, althans in de ogen van deze Nederlander, opvallend goed in het leggen van contacten met onbekenden, ook op straat, voor zomaar een praatje.

Chatroulette, het programma van de Rus Andrej Ternovski, kreeg last van potloodventers. Misschien krijgt Budist straks last van hijgers. Maar dan ben je tenminste wel meteen wakker.