Prominente gast? Bel de ander maar af

Morgen verschijnt het boek Het briefje van Bleker over Pauw & Witteman. Daarom: vijf dingen die u moet weten als u voortaan naar P&W kijkt.

Over dit verhaal zijn afspraken gemaakt. Uitgeverij Atlas Contact geeft NRC Handelsblad de gelegenheid het boek Het briefje van Bleker van Pauw & Witteman-redacteur Peter Kee te bespreken voordat het morgen in de winkels ligt. Maar alleen onder voorwaarden.

Publicatie in de krant van afgelopen dinsdag vond de uitgeverij te vroeg. Kee, die kort is geïnterviewd voor dit artikel, wilde graag het verhaal van tevoren lezen op feitelijke onjuistheden. „Uit nieuwsgierigheid. Als ik dan iets vind dat niet klopt, kan ik het aangeven.”

Zo werkt journalistiek. Een krant krijgt iets (een voorpublicatie) en doet daar iets voor terug. Achter veel stukken in de krant en items op televisie gaan dergelijke afspraken schuil.

Neem Pauw & Witteman (P&W) deze week. Het programma pronkte met exclusieve interviews met Samsom en Rutte en Bram Moszkowicz. Diederik Samsom en Mark Rutte wilden alleen verschijnen als ze allebei aan tafel konden komen en er geen andere gasten werden uitgenodigd.

Moszkowicz stelde geen eisen aan de tafel en kreeg burgemeester van Almere Annemarie Jorritsma en oceaanroeier Ralph Tuijn tegenover zich. Maar iedereen wilde de advocaat interviewen die dag. Dus: had hij geweigerd met Jorritsma aan tafel te zitten dan was ze afgezegd, zegt Kee. „Dan hadden we voor Moszkowicz gekozen.”

Als je maar belangrijk (‘actueel’) genoeg bent, heb je als geïnterviewde onderhandelingsruimte. Dat geldt overigens niet alleen voor tv. Onlangs bleek nog dat Telegraaf-journalist John van den Heuvel bereid was om Willem Holleeder zeggenschap te geven in het te publiceren artikel in ruil voor een exclusief interview.

Hoe en wat we lezen in de krant en zien op televisie tot stand komt, bleef lang verborgen. Maar er is sprake van een trendbreuk. Steeds meer journalisten zijn bereid openheid over hun werk te geven. Zoals politiek redacteur Peter Kee van P&W.

Het briefje van Bleker belooft „de ramen en deuren te openen” over P&W als het gaat om de relatie tussen politici aan tafel en programmamakers. Helemaal open is Kee overigens niet, blijkt al in de inleiding: het boek is geautoriseerd door de VARA en door de politici en spindoctors die worden opgevoerd. „En ja, ook aan die toestemming gingen de nodige onderhandelingen vooraf”, schrijft Kee.

Maar toch, het boek geeft voldoende interessante inzichten. Daarom: vijf dingen die u moet weten als u voortaan naar P&W kijkt.

1Bijna alle politici staan te springen om langs te komen

Denk Geert Wilders (PVV) of demissionair minister van Defensie Hans Hillen (CDA) even weg – de man die niet bij P&W wil zitten omdat „een talkshow geen plaats is voor een minister”. De rest van politiek Den Haag, ruim een kwart van alle gasten aan tafel, wil dolgraag langskomen. Het boek staat vol voorbeelden van politici die Kee op de gang aanschieten (Diederik Samsom: „nodig me dan uit!”) en ‘hun onderwerpje pluggen’.

Uit onderzoek van De Nederlandse Nieuwsmonitor, in opdracht van Kee, blijkt waarom: P&W is volgens de onderzoekers geen programma dat „concreet aanleiding geeft om beleid aan te passen”.

Daarentegen heeft P&W wel een grote invloed op het politieke en maatschappelijke debat. P&W heeft veel kijkers (al jaren stabiel rond 1 miljoen) en creëert veel spin off: andere media refereren vaak aan het programma. Een onderwerpje pluggen bij P&W betekent voor een politicus een snelle verspreiding van zijn boodschap.

2‘A-gasten’ aan tafel hebben een eisenpakket

Het boek staat vol met ‘dreigementen’ van politici, die alleen komen als meneer A of mevrouw B niet aan tafel aanschuift. Toen Martin Bosma (PVV) na lang lobbyen eindelijk wilde komen, werd Jan Marijnissen op verzoek afgebeld.

Hoe prominenter een gast, hoe meer eisen hij kan stellen. De angst is te groot dat de minister anders zijn verhaal doet bij Nieuwsuur of De wereld draait door.

Ook over de inhoud van het gesprek is onderhandelen mogelijk. Het gebeurt weinig, maar er zijn gasten die eisen stellen over de vragen die worden gesteld. PVV’ers mogen niet bevraagd worden over interne partijpolitiek. Voormalig premier Balkenende eiste ooit een verbod op vragen over zijn moeizame relatie met Beatrix, anders ging hij naar DWDD of Nieuwsuur.

P&W zegt ook wel eens nee. Demissionair minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA) wilde niet samen met twee hoofdrolspelers van het toneelstuk De Prooi, over de ondergang van ABN Amro, aan tafel. Dat verzoek werd echter niet gehonoreerd.

3P&W eist exclusiviteit van zijn gasten

Een politicus met nieuws is welkom, mits exclusief bij P&W verteld. Al zit daar soms ruimte in. Als een politicus het nieuws ’s ochtends al in de krant brengt, kan dat. Dat ziet P&W als ‘voorpubliciteit’. Absoluut not done is een politicus die in Nieuwsuur of DWDD spreekt over hetzelfde onderwerp. Verschijnt een politicus in een ander programma, dan wordt hij heroverwogen en soms afgebeld.

4Slecht op televisie? Dan volgende keer een ander

P&W heeft zo zijn favoriete gasten. Niet vanwege politieke kleur, maar omdat ze het ‘goed doen op televisie’. Ofwel: een verhaal kort en begrijpelijk vertellen en goed kunnen omgaan met anderen aan tafel. Hero Brinkman is zo iemand, of Alexander Pechtold (D66). Wouter Bos komt in het boek naar voren als het absolute lievelingetje van het programma. Voor niet-prominente debutanten is het opletten. Kee: „Je krijgt één kans om het niet goed te doen.”

5Wilders zit er nooit, maar aan P&W zal het niet liggen

Wilders komt niet naar P&W, dat is bekend. Hij vindt het ‘een flutprogramma.’ Kee beschrijft hoe P&W, ondanks talloze pogingen, geen contact met Wilders krijgt. Wilders wordt op een gegeven moment zo gek van het ge-sms van Kee dat hij de redacteur vraagt zijn nummer uit zijn telefoon te wissen. Wilders boycot P&W sinds Joop.nl (ook van de VARA) beledigende cartoons online plaatste. Ook Martin Bosma is geen fan van het programma. Hij stuurt in de Tweede Kamer beledigende sms-jes naar Kee, als hij hem op de perstribune ziet zitten. De inhoud laat weinig aan de verbeelding over: ‘Eikel’.

Wil P&W Wilders nog wel ondervragen na alle opmerkingen? „Het politieke debat hoort zich bij P&W af te spelen”, zegt eindredacteur Herman Meijer hierover in het boek. „Voor Wilders alle plek en alle reden om bij ons te komen.”

Het briefje van Bleker, Peter Kee Atlas Contact. 280 pagina’s. € 19,95.