Hoe kun je dáár iets liberaals van maken?

De onrust in de VVD is groot. Want een beetje nivellering, dat slikken VVD’ers wel. Maar deze plannen voor de zorgpremie? De reacties blijven binnenstromen. De afdelingen zijn boos.

Even na achten, woensdagavond. Pomphouder en VVD’er Ewout Klok, voorzitter van de Kamerkring Drenthe („Ik noem mezelf partijbaron”), staat op het punt naar een afdelingsvergadering te gaan. Ongetwijfeld zal ook daar kritiek klinken op het regeerakkoord. „Ik heb mijn bokshandschoenen al achterin de auto gelegd”, lacht hij. De 5.000 leden van zijn twaalf afdelingen hebben hem de hele dag bestookt met vragen en zorgen.

Een paar dagen na de openbaarmaking van het regeerakkoord is de onrust binnen de VVD groot. Op de website van de partij blijven reacties binnenstromen, gisteren werden het er al snel enkele duizenden. De honderden euro’s die de midden- en hogere inkomens vanaf 2014 kwijt zijn aan de inkomensafhankelijke zorgpremie zorgen voor boosheid. Ook bij lokaal en regionaal actieve VVD’ers kwamen de berekeningen die gisteren naar buiten kwamen hard aan.

Pomphouder Klok: „Onder onze leden zijn hardwerkende ondernemers die om zeven uur opstaan, de hele dag doorbikkelen en ’s avonds om negen uur thuiskomen. Hun kost dit geintje op jaarbasis soms wel 10.000 euro!” Cecile Franssen, VVD-fractievoorzitter in Tilburg: „Ik ben vandaag gebeld en aangesproken door een heleboel boze mensen die zeggen: hoe kunnen jullie dat nou doen.”

Werken, zegt de Groningse fractievoorzitter Sabine Koebrugge, moet blijven lonen. Dat werkende mensen meer zorgpremie moeten betalen, kan ze begrijpen, maar ze begrijpt niet dat dit direct zoveel meer moet zijn dan mensen met een uitkering. „Het kan niet zo zijn dat werken gestraft gaat worden.”

De raadsfractie in Schijndel stuurde gisteren een brief aan het partijbestuur. Daarin staat dat er een „blunder” wordt gemaakt met de zorgpremie. Driekwart van de VVD-kiezers verdient volgens Hans Schoones, de fractievoorzitter in Schijndel, tussen de 30.000 en 70.000 euro. „En die groep wordt het hardst geraakt. Inkomens van partners worden ook nog eens opgeteld. Dan haal je de 70.000 zo. En dan moet je 482 euro gaan betalen. Een enorme lastenverzwaring. Daar zijn wij faliekant tegen.”

Afdelingsvoorzitter Rolf Braun uit Groningen bespeurt vooral „verbazing” bij zijn achterban over de „exorbitante stijging van de zorgpremies”. „Dit is er eentje die reparatie behoeft. Solidariteit met de lage inkomens vind ik uitstekend, een beetje nivellering kan ik ook begrijpen, maar je moet de laagste inkomens niet heilig verklaren. Als dit zo blijft, gaat het ons leden kosten.”

De beperking van de hypotheekrenteaftrek als principieel punt lijkt vergeten. De nivellering van inkomens is hét pijnpunt, zegt de Drentse voorzitter Klok. „Nivellering raakt de wortels van de partij. Hoe kun je daar nu iets liberaals van maken?”

Op de website van de VVD gaat de achterban hard tekeer. Mark Rutte wordt er Joop den Rutte genoemd. „U wordt bedankt, u kunt wel gaan”, schrijft een lid. Een ander: „Rutte heeft alles verkwanseld. Je hoeft in dit land niet eens PvdA te stemmen om links beleid te krijgen.”

Staan al die felle reacties voor de hele achterban? Bij de VVD-bestuurders is wel sprake van nuance, en begrip voor de moeilijke compromissen. Gert-Jan Oplaat, VVD-voorzitter in Overijssel: „Je moet alle maatregelen bij elkaar zien. De zorgpremie wordt er nu uitgewinkeld. Dat lijkt op een weeffout in het regeerakkoord. De verhoging zal het in de Eerste Kamer niet halen.”

Jeroen Hatenboer, wethouder in Enschede, baalt als hij zelf meer moet betalen aan zorgpremie. Maar: „Laten we niet meteen gaan schreeuwen. Dit land is niet te besturen zonder dat je compromissen sluit. Je zult pragmatisch moeten zijn.’’

Freek Glorius, VVD-fractievoorzitter in Sint-Oedenrode, geeft Rutte en Samsom het voordeel van de twijfel. „Het staat als een paal boven water dat een regering van PvdA en VVD honderd keer beter is dan een regering over links met PvdA en SP. Het lijkt er op dat sommige VVD’ers dat vergeten. We hadden één kans: met de PvdA.” De fractievoorzitter uit Den Bosch, Ralph Geers, benadrukt dat hij in het regeerakkoord veel dingen terugziet die bij de VVD thuishoren. „En daar ben ik heel blij mee.”

De fractie in Schijndel eist in de brief dat het regeerakkoord wordt voorgelegd aan de leden. Hans Schoones zegt veel steunbetuigingen te krijgen. Of dat genoeg is om een congres te kunnen uitroepen is de vraag. Daarvoor zijn circa 3.700 handtekeningen nodig, 10 procent van de leden. Rutte wees gisteren het voorstel af om een congres te houden. Rutte en de Kamerfractie zullen de komende weken uitleg moeten geven bij de afdelingen, zeggen de bestuurders. Rutte gaat vandaag naar het congres van de VVD-bestuurders. Daar moet hij met een goed verhaal komen. De Drentse voorzitter Klok: „Voordat we dreigen ons lidmaatschap op te zeggen, willen VVD’ers uitleg.”

De Groninger Rolf Braun ziet nog wel een politiek lichtpuntje: „Ook veel PvdA’ers zijn ontevreden. Het doet de PvdA-gezinnen met middeninkomens net zoveel pijn als ons.”

Met medewerking van Wubby Luyendijk, Annette Toonen en Esther Wittenberg